BESLUIT van 16 december 2002 tot vaststelling van een algemene maatregel van bestuur als bedoeld in artikel 5 van de Wet financiering Abw, Ioaw en Ioaz (Besluit uitkering gemeenten Wet financiering Abw, Ioaw en Ioaz voor het jaar 2003)

     WIJ BEATRIX, bij de gratie Gods, Koningin der Nederlanden, Prinses van Oranje-Nassau, enz. enz. enz.

     Op de voordracht van de Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, M. Rutte, van 18 november 2002, Directie Bijstand en Gemeentelijk Activeringsbeleid, nr. B&GA/BR&I/02/73053-b;
     Gelet op artikel 5, tweede lid, van de Wet financiering Abw, Ioaw en Ioaz;
     De Raad van State gehoord (advies van 28 november 2002, nr. W.12.02.516);
     Gezien het nader rapport van de Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, M. Rutte, van 13 december 2002, Directie Bijstand en Gemeentelijk Activeringsbeleid, nr. B&GA/BR&I/02/92820;

     Hebben goedgevonden en verstaan:

Art. 1. Begripsbepaling
In dit besluit wordt verstaan onder:
a. de uitkering: de uitkering, bedoeld in artikel 5, eerste lid, van de Wet financiering Abw, Ioaw en Ioaz;
b. gemeentelijke uitkeringslasten 2000: de volgens de jaaropgave, bedoeld in artikel 7, eerste lid, onderdeel b, van de Regeling administratieve uitvoeringsvoorschriften Abw, Ioaw en Ioaz 1996, zoals deze regeling luidde vóór inwerkingtreding van de Wet financiering Abw, Ioaw en Ioaz, ten laste van een gemeente gebleven kosten, bedoeld in artikel 3 van de Wet financiering Abw, Ioaw en Ioaz, in het jaar 2000, verminderd met de kosten van bijstand die is verleend met toepassing van artikel 63, tweede lid, van de Algemene bijstandswet, alsmede met de verstrekte rentedragende geldleningen en de ontvangen aflossingen op rentedragende geldleningen uit hoofde van de voorziening in de behoefte aan bedrijfskapitaal in 2000 op grond van het Besluit bijstandverlening zelfstandigen, en vervolgens vermenigvuldigd met het aantal inwoners van 20 jaar of ouder van de gemeente op 1 januari 2002 gedeeld door het aantal inwoners van 20 jaar of ouder van de gemeente op 1 januari 2000;
c. objectief vastgestelde gemeentelijke uitkeringskosten: de objectieve gemeentelijke uitkeringskosten, bedoeld in artikel 6.

Art. 2. Berekening uitkeringsbedrag en inwonertal gemeenten
-1. Het bedrag van de uitkering wordt voor het jaar 2003 verschillend berekend voor gemeenten met:
a. 40 000 of minder inwoners;
b. meer dan 40 000 en minder dan 60 000 inwoners;
c. 60 000 of meer inwoners.
-2. Voor de vaststelling van het aantal inwoners, bedoeld in het eerste lid, geldt als peildatum 1 januari 2002.
-3. Het aantal inwoners wordt ontleend aan de statistiek "Bevolking der gemeenten in Nederland op 1 januari" van het Centraal Bureau voor de Statistiek.

Art. 7. Inwerkingtreding
Dit besluit treedt in werking met ingang van 1 januari 2003 en vervalt met ingang van 1 januari 2004.

Art. 8. Citeertitel
Dit besluit wordt aangehaald als: Besluit uitkering gemeenten Wet financiering Abw, Ioaw en Ioaz voor het jaar 2003.

     Lasten en bevelen dat dit besluit en de bijlage met de daarbij behorende nota van toelichting in het Staatsblad zal worden geplaatst.

’s-Gravenhage, 16 december 2002

BEATRIX

De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
M. Rutte

Uitgegeven de vierentwintigste december 2002
De Minister van Justitie,
J.P.H. Donner

     In de Wet financiering Abw, Ioaw en Ioaz (WFA) is in artikel 3 bepaald dat 75% van de in een kalenderjaar ten laste van gemeenten gebleven kosten van bijstand en uitkeringen verstrekt op grond van de Abw, Ioaw en Ioaz door de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) ten laste van ’s Rijks kas aan haar [hen, red.] wordt vergoed. Voor de kosten die niet voor vergoeding in aanmerking komen, ontvangt een gemeente op grond van artikel 5 van de WFA van de Minister van SZW jaarlijks ten laste van ’s Rijks kas een uitkering. Het bedrag van de uitkering wordt volgens bij of krachtens algemene maatregel van bestuur te stellen regels berekend aan de hand van het totale bedrag dat beschikbaar is voor de uitkeringen. In het onderhavige besluit worden regels gesteld voor de berekening van het bedrag van de uitkering voor het jaar 2003 voor de financiering van uitkeringslasten die niet op grond van artikel 3 van de WFA voor vergoeding in aanmerking komen.

     In de toelichting bij de WFA is aangegeven dat het de bedoeling is om, na een overgangsperiode, het gebudgetteerde deel van de uitkeringslasten Abw, Ioaw en Ioaz te verdelen op basis van een objectief verdeelmodel. Gemeenten ontvangen dan middelen voor de bekostiging van genoemde uitkeringen op grond van een set objectieve, niet of slechts in beperkte mate door gemeenten te beïnvloeden kenmerken.

     Deze wijze van verdeling doet het meeste recht aan het uitgangspunt dat gemeenten die een relatief goed beleid voeren hiervoor in financieel opzicht worden beloond. In de toelichting bij de WFA werd het volgende tijdpad voor invoering geschetst: om bij de start van het Fonds werk en inkomen (FWI) herverdeeleffecten zo beperkt mogelijk te houden, worden in 2001 de middelen voor het gebudgetteerde deel van de uitkeringslasten verdeeld op basis van het gemeentelijke aandeel in deze uitkeringslasten in 1998, het zogenoemde historische deel. Vervolgens worden de gemeentelijke budgetten in 2002 voor 50% gebaseerd op het historische aandeel (1999) en voor 50% op objectieve kenmerken. In 2003 vindt de verdeling volledig plaats op grond van objectieve kenmerken.

     Onderzoek in opdracht van het ministerie van SZW heeft geresulteerd in een objectief verdeelmodel. Op econometrische gronden is een model ontwikkeld voor de grotere gemeenten en een model voor kleinere gemeenten. Deze modellen komen overigens in belangrijke mate met elkaar overeen.

     Voor de grotere gemeenten (>50 000 inwoners) voldoet het ontwikkelde model aan de belangrijkste eisen die aan een verdeelmodel moeten worden gesteld, namelijk:
• plausibiliteit: de gehanteerde variabelen geven tezamen een aannemelijke verklaring van de objectieve bijstandsnood van gemeenten;
• transparantie: de werking van het model is ook voor niet-ingewijden inzichtelijk;
• beperkte herverdeeleffecten: de verschillen tussen de modelmatig berekende uitkeringslasten en de feitelijke bijstandsuitgaven blijven binnen de perken.

     Ondanks dat er een apart model is ontwikkeld voor de kleinere gemeenten wordt voor deze gemeenten niet voldaan aan de laatste eis. Bij een aanzienlijk aantal kleine gemeenten doen zich grote tot zeer grote herverdeeleffecten voor die redelijkerwijs niet (geheel) aan het eigen gemeentelijk beleid kunnen worden toegeschreven.

     Op grond van bovenstaande is voor het vergoedingsjaar 2002 in het overleg met de VNG [Vereniging van Nederlandse Gemeenten, red.] ervoor gekozen een differentiatie aan te brengen in de verdeelsystematiek tussen drie categorieën gemeenten. De verdeelsystematiek voor het jaar 2002 was als volgt:
1. Voor gemeenten met minder dan 40 000 inwoners wordt de uitkering 2003 volledig gebaseerd op het historisch aandeel 2000.
2. Voor gemeenten met meer dan 60 000 inwoners wordt de uitkering 2002 voor 50% gebaseerd op het historische aandeel 1999 en voor 50% op het objectieve verdeelmodel.
3. Voor gemeenten tussen 40 000 en 60 000 inwoners wordt, afhankelijk van het aantal inwoners, een glijdende schaal tussen de historische en objectieve verdeelgrondslag gebruikt. Naarmate het inwonertal dichter bij 40 000 inwoners ligt, nadert het deel van de uitkering dat gebaseerd is op het historische aandeel 1999 de 100%. Omgekeerd geldt dat naarmate het inwonertal dichter bij 60 000 inwoners ligt dit percentage afneemt naar 50%.

     Voor het jaar 2003 geldt eenzelfde indeling in drie categorieën gemeenten. Nieuw is evenwel de volledige toepassing van het objectieve verdeelmodel voor de grotere gemeenten. Bijgevolg wijzigt ook de verdeelsystematiek voor de middelgrote gemeenten.

     De verdeelsystematiek voor het jaar 2003 luidt als volgt:
1. Voor gemeenten met minder dan 40 000 inwoners wordt de uitkering 2003 volledig gebaseerd op het historisch aandeel 2000.
2. Voor gemeenten met meer dan 60 000 inwoners wordt de uitkering 2003 volledig gebaseerd op het objectieve verdeelmodel vermeld in bijlage 1 bij dit besluit.
3. Voor gemeenten tussen 40 000 en 60 000 inwoners wordt, afhankelijk van het aantal inwoners, een glijdende schaal tussen de historische en objectieve verdeelgrondslag gebruikt. Naarmate het inwonertal dichter bij 40 000 inwoners ligt, nadert het deel van de uitkering dat gebaseerd is op het historische aandeel 2000 de 100%. Omgekeerd geldt dat naarmate het inwonertal dichter bij 60 000 inwoners ligt dit percentage afneemt naar 0%.

     Bovenstaande driedeling betekent dat voor gemeenten met minder dan 60 000 inwoners wordt afgeweken van het eerder gememoreerde tijdpad voor de invoering van het objectief verdeelmodel. Gezien de omvang van de herverdeeleffecten wordt het niet verantwoord geacht het objectieve model toe te passen voor de kleinere gemeenten. Toepassing van het objectieve model zou er bovendien toe leiden dat voor gemeenten die forse negatieve herverdeeleffecten hebben de financiële prikkel verdwijnt. Tekorten boven de grens van 15% van het budget respectievelijk €|6,81 per inwoner worden immers op grond van artikel 8 van de WFA volledig door het Rijk gecompenseerd. Overigens wordt niet uitgesloten dat op termijn ook voor de kleinere gemeenten overgeschakeld kan worden op een (gedeeltelijke) objectieve verdeling.

     Voor het deel van de uitkering dat wordt gebaseerd op het historisch aandeel 2000 wordt gebruik gemaakt van het aandeel dat een gemeente in 2000 had in de totale ten laste van de (betreffende categorie) gemeenten gebleven kosten van bijstand en uitkeringen verstrekt op grond van de Abw, Ioaw en Ioaz als bedoeld in artikel 3 van de WFA, exclusief de verstrekte rentedragende geldleningen en de ontvangen aflossingen op rentedragende geldleningen uit hoofde van de voorziening in de behoefte aan bedrijfskapitaal in 2000 op grond van het Besluit bijstandverlening zelfstandigen (Bbz). Hierbij wordt gebruik gemaakt van de gemeentelijke jaaropgave over 2000.
     Dit aandeel wordt gecorrigeerd voor de ontwikkeling van het aantal inwoners van 20 jaar of ouder in de periode 2000-2002. Hiermee wordt bereikt dat rekening wordt gehouden met de autonome groei in de bijstandsuitgaven als gevolg van een meer dan evenredige toename van de bevolkingsomvang in bepaalde gemeenten.

     Voor het deel van de uitkering dat wordt gebaseerd op objectieve kenmerken wordt gebruik gemaakt van het objectieve verdeelmodel dat in bijlage 1 is opgenomen.
     Met de leveranciers (met name het CBS [Centraal Bureau voor de Statistiek, red.]) zijn afspraken gemaakt betreffende het verstrekken van de gegevens die nodig zijn voor het bepalen van het deel van de uitkering dat gemeenten ontvangen op grond van het objectieve verdeelmodel. In de bijlage bij dit besluit is een schema opgenomen waarin de data zijn omschreven die als objectieve factoren worden aangemerkt met vermelding van de leverancier en de data waarop de gegevens zijn gemeten (peildata). Indien na een peildatum een gemeente wordt heringedeeld, dan zal het ministerie van SZW het aantal eenheden van de betreffende verdeelmaatstaf voor de nieuwe gemeente (her)berekenen op basis van de gegevens die bekend zijn van de gemeenten die bij de herindeling zijn betrokken. Mocht een gemeente met ingang van 2003 worden heringedeeld nadat de budgetten definitief zijn vastgesteld, dan zal achteraf het budget voor de nieuwe gemeente worden vastgesteld.

     Door het hanteren van een glijdende schaal wordt bewerkstelligd dat er sprake is van een geleidelijke overgang van een verdeling op historische grondslag naar een verdeling op basis van objectieve kenmerken. Daarmee wordt voorkomen dat gemeenten van het ene op het andere jaar geconfronteerd worden met forse wijzigingen in de omvang van hun uitkering als gevolg van mutaties in de omvang van de bevolking van 20 jaar of ouder.
     Naarmate het aantal inwoners dichter bij de 40 000 ligt, zal een groter deel van de uitkering voor de gemeenten met een inwonertal tussen 40 000 en 60 000 inwoners worden gebaseerd op het historisch aandeel 2000; M nadert in dat geval de waarde nul. Omgekeerd nadert M de waarde één naarmate het aantal inwoners dichter bij 60 000 ligt.

     Het hanteren van drie verschillende verdeelsystemen voor drie categorieën gemeenten betekent dat de voor alle gemeenten tezamen beschikbare middelen, het macrobudget, over deze drie categorieën moet worden verdeeld. Deze verdeling wordt gebaseerd op het objectieve verdeelmodel. De daaruit voortvloeiende deelbudgetten per gemeentegrootteklasse worden verdeeld volgens de formules in artikel 3, 4 en 5. De formule in artikel 4 ter berekening van het deelbudget voor de middelgrote gemeenten bevat een correctiefactor. Deze correctiefactor is nodig om ervoor te zorgen dat het totaal van de berekende individuele gemeentelijke uitkeringen gelijk is aan de totale beschikbare middelen voor de middelgrote gemeenten.

     De verdeling van het macrobudget op basis van het objectieve verdeelmodel doet recht aan het uitgangspunt dat (groepen van) gemeenten middelen ontvangen naar rato van hun objectieve behoefte. Nadeel zou kunnen zijn dat herverdeeleffecten tussen groepen gemeenten optreden. Becijferingen met de beschikbare gegevens laten zien dat dit zich nauwelijks voordoet.

     Ter illustratie van bovenstaande systematiek wordt een fictief cijfervoorbeeld gegeven. Allereerst wordt de berekeningsmethodiek voor de verdeling van het macrobudget over de drie categorieën gemeenten gedemonstreerd. Vervolgens wordt voor drie fictieve gemeenten, één uit elke categorie, de berekening van de uitkering getoond.