Algemene bepalingen over het beroep in eerste aanleg

AFDELING  8.1.1

Bevoegdheid

Art. 8:1. [Beroep bij bestuursrechter] (8.1.1.1)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT + bis;  Stb. 1995, 250;  Stb. 1997, 139;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2012, 682 + bis]   •   [Jurisprudentie:  LJN AB0236;  AD5103]
Een belanghebbende kan tegen een besluit beroep instellen bij de bestuursrechter.

Art. 8:2. [Gelijkstelling met besluit] (8.1.1.2)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT + bis;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2012, 682 + bis]
-1. Met een besluit wordt gelijkgesteld:
a. een andere handeling van een bestuursorgaan waarbij de volgende personen, hun nagelaten betrekkingen of hun rechtverkrijgenden belanghebbende zijn:
1º. een ambtenaar als bedoeld in artikel 1 van de Ambtenarenwet als zodanig;
2º. een militair ambtenaar als bedoeld in artikel 1 van de Militaire Ambtenarenwet 1931 als zodanig;
3º. een lid van het personeel van een zelfstandig bestuursorgaan waarop ingevolge artikel 15 van de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen de ambtelijke rechtspositieregels van overeenkomstige toepassing zijn als zodanig;
4º. een dienstplichtige als bedoeld in hoofdstuk 2 van de Kaderwet dienstplicht als zodanig;
b. een andere publiekrechtelijke handeling van een bij of krachtens de Wet op de bedrijfsorganisatie ingesteld bestuursorgaan.
-2. Met een besluit wordt gelijkgesteld de schriftelijke beslissing, inhoudende de weigering van de goedkeuring van:
a. een besluit, inhoudende een algemeen verbindend voorschrift of een beleidsregel of de intrekking of de vaststelling van de inwerkingtreding van een algemeen verbindend voorschrift of een beleidsregel;
b. een besluit ter voorbereiding van een privaatrechtelijke rechtshandeling.

Art. 8:3. [Uitsluiting beroepsrecht bij avv, beleidsregel en voorbereiding privaatrechtelijke rechtshandeling] (8.1.1.3)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT + bis;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2012, 682]   •   [Jurisprudentie:  LJN AE6166]
-1. Geen beroep kan worden ingesteld tegen een besluit:
a. inhoudende een algemeen verbindend voorschrift of een beleidsregel;
b. inhoudende de intrekking of de vaststelling van de inwerkingtreding van een algemeen verbindend voorschrift of een beleidsregel;
c. inhoudende de goedkeuring van een besluit, inhoudende een algemeen verbindend voorschrift of een beleidsregel of de intrekking of de vaststelling van de inwerkingtreding van een algemeen verbindend voorschrift of een beleidsregel.
-2. Geen beroep kan worden ingesteld tegen een besluit ter voorbereiding van een privaatrechtelijke rechtshandeling.

Art. 8:4. [Uitsluiting beroepsrecht bij bepaalde besluiten] (8.1.1.5)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT + bis;  Stb. 1995, 250;  Stb. 1997, 139;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2001, 705 + bis;  Stb. 2002, 111;  Stb. 2002, 318;  Stb. 2004, 214;  Stb. 2004, 220;  Stb. 2004, 672;  Stb. 2006, 418;  Stb. 2007, 208;  Stb. 2008, 200;  Stb. 2008, 405;  Stb. 2009, 384;  Stb. 2009, 264;  Stb. 2012, 682;  Stb. 2013, 50]
-1. Geen beroep kan worden ingesteld tegen een besluit:
a. inhoudende een weigering op grond van artikel 2:15;
b. inhoudende een aanmaning als bedoeld in artikel 4:112 of een dwangbevel;
c. als bedoeld in artikel 7:1a, vierde lid;
d. inhoudende schorsing of vernietiging van een besluit van een ander bestuursorgaan;
e. als bedoeld in artikel 3:21, eerste lid, onderdeel b.
-2. Geen beroep kan worden ingesteld tegen een besluit:
a. op grond van een in enig wettelijk voorschrift voor het geval van buitengewone omstandigheden toegekende bevoegdheid of opgelegde verplichting in deze omstandigheden genomen;
b. genomen op grond van een wettelijk voorschrift ter beveiliging van de militaire belangen van het Koninkrijk of zijn bondgenoten;
c. genomen op grond van een wettelijk voorschrift inzake de verplichte krijgsdienst, voor zover het keuring, herkeuring, werkelijke dienst, groot verlof of diensteindiging betreft, tenzij het besluit betrekking heeft op verlenging van werkelijke dienst of kostwinnersvergoeding.
-3. Geen beroep kan worden ingesteld tegen een besluit:
a. tot benoeming of aanstelling, tenzij beroep wordt ingesteld door een ambtenaar als bedoeld in artikel 1 van de Ambtenarenwet als zodanig, een militair ambtenaar als bedoeld in artikel 1 van de Militaire Ambtenarenwet 1931 als zodanig, een lid van het personeel van een zelfstandig bestuursorgaan waarop ingevolge artikel 15 van de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen de ambtelijke rechtspositieregels van overeenkomstige toepassing zijn als zodanig, een dienstplichtige als bedoeld in hoofdstuk 2 van de Kaderwet dienstplicht als zodanig, hun nagelaten betrekkingen of hun rechtverkrijgenden;
b. inhoudende een beoordeling van het kennen of kunnen van een kandidaat of leerling die ter zake is geëxamineerd of op enigerlei andere wijze is getoetst, dan wel inhoudende de vaststelling van opgaven, beoordelingsnormen of nadere regels voor die examinering of toetsing;
c. inhoudende een technische beoordeling van een voertuig of een luchtvaartuig, dan wel een meetmiddel, een onderdeel daarvan of een hulpinrichting daarvoor.
-4. Geen beroep kan worden ingesteld tegen een besluit:
a. inzake de nummering van kandidatenlijsten, de geldigheid van lijstverbindingen, het verloop van de stemming, de stemopneming, de vaststelling van de stemwaarden en de vaststelling van de uitslag bij verkiezingen van de leden van vertegenwoordigende organen, de benoemdverklaring in opengevallen plaatsen, alsmede de toelating van nieuwe leden van provinciale staten, van de gemeenteraad en van het algemeen bestuur van een waterschap, alsmede de verlening van tijdelijk ontslag wegens zwangerschap en bevalling of ziekte;
b. houdende een ambtshandeling van een gerechtsdeurwaarder of notaris.

Art. 8:5. [Negatieve lijst beroepsrecht; administratief beroep] (8.1.1.6)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT + bis;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2002, 53;  Stb. 2012, 682]
-1. Geen beroep kan worden ingesteld tegen een besluit als bedoeld in artikel 1 van de bij deze wet behorende Bevoegdheidsregeling bestuursrechtspraak.
-2. Geen beroep kan worden ingesteld tegen een besluit waartegen administratief beroep kan worden ingesteld of door de belanghebbende kon worden ingesteld.

Art. 8:6. [Bevoegde bestuursrechter in eerste aanleg] (8.1.1.6a)  [Geschiedenis:  versie 1 januari 1998;  Stb. 2012, 682;  Stb. 2013, 50]
-1. Het beroep kan worden ingesteld bij de rechtbank, tenzij een andere bestuursrechter bevoegd is ingevolge hoofdstuk 2 van de bij deze wet behorende Bevoegdheidsregeling bestuursrechtspraak dan wel ingevolge een ander wettelijk voorschrift.
-2. Bij elk van de bestuursrechters, genoemd in hoofdstuk 2 van de bij deze wet behorende Bevoegdheidsregeling bestuursrechtspraak, kan beroep worden ingesteld tegen een besluit waarover die rechter in hoger beroep oordeelt indien hij toepassing heeft gegeven aan artikel 8:113, tweede lid.

Art. 8:7. [Bevoegde rechtbank] (8.1.1.7)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT + bis;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2002, 53 + bis;  Stb. 2011, 255;  Stb. 2012, 313 + bis;  Stb. 2012, 316 + bis;  Stb. 2012, 682]
-1. Indien beroep wordt ingesteld tegen een besluit van een bestuursorgaan van een provincie, een gemeente, een waterschap of een regio als bedoeld in artikel 21 van de Politiewet 1993 dan wel tegen een besluit van een gemeenschappelijk orgaan of een bestuursorgaan van een openbaar lichaam dat is ingesteld met toepassing van de Wet gemeenschappelijke regelingen, is bevoegd de rechtbank binnen het rechtsgebied waarvan het bestuursorgaan zijn zetel heeft.
-2. Indien beroep wordt ingesteld tegen een besluit van een ander bestuursorgaan, is bevoegd de rechtbank binnen het rechtsgebied waarvan de indiener van het beroepschrift zijn woonplaats in Nederland heeft. Indien de indiener van het beroepschrift geen woonplaats in Nederland heeft, is bevoegd de rechtbank binnen het rechtsgebied waarvan het bestuursorgaan zijn zetel heeft.
-3. Indien beroep wordt ingesteld tegen een besluit als bedoeld in hoofdstuk 3 van de bij deze wet behorende Bevoegdheidsregeling bestuursrechtspraak, is in afwijking van het eerste en tweede lid slechts de door dat hoofdstuk aangewezen rechtbank bevoegd.
-4. Het eerste en tweede lid zijn van overeenkomstige toepassing indien beroep in eerste aanleg kan worden ingesteld bij een gerechtshof.

Art. 8:8. [Meer dan één bevoegde rechtbank] (8.1.1.7a)  [Geschiedenis:  versie 1 januari 1998;  Stb. 2004, 220;  Stb. 2012, 313;  Stb. 2012, 682]
-1. Indien tegen hetzelfde besluit bij meer dan één bevoegde rechtbank beroep is ingesteld, worden de zaken verder behandeld door de bevoegde rechtbank waarbij als eerste beroep is ingesteld. Indien gelijktijdig bij meer dan één bevoegde rechtbank als eerste beroep is ingesteld, worden de zaken verder behandeld door de bevoegde rechtbank die als eerste wordt genoemd in de Wet op de rechterlijke indeling.
-2. De andere rechtbank verwijst onderscheidenlijk de andere rechtbanken verwijzen de daar aanhangig gemaakte zaak of zaken naar de rechtbank die de zaken verder behandelt. De op de zaak of zaken betrekking hebbende stukken worden toegezonden aan de rechtbank die de zaken verder behandelt.
-3. Indien tegen hetzelfde besluit bij meer dan één rechtbank beroep is ingesteld, doet het bestuursorgaan daarvan onverwijld mededeling aan die rechtbanken.
-4. Indien het bestuursorgaan ingevolge artikel 7:1a, vijfde of zesde lid, twee of meer bezwaarschriften doorzendt, zendt het bestuursorgaan deze door aan de rechtbank die ingevolge de tweede volzin van het eerste lid de zaak zal behandelen.
-5. Het eerste tot en met het vierde lid zijn van overeenkomstige toepassing indien beroep in eerste aanleg kan worden ingesteld bij een gerechtshof.

Art. 8:9. [Jurisdictiegeschillen] (8.1.1.8)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT + bis;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2012, 682]
De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State, de Centrale Raad van Beroep, onderscheidenlijk het College van Beroep voor het bedrijfsleven, oordelen in hoogste ressort over geschillen tussen de rechtbanken over de toepassing van artikel 8:7 in zaken tot de kennisneming waarvan zij in hoger beroep bevoegd zijn.

AFDELING  8.1.2

Behandeling door een enkelvoudige, meervoudige of grote kamer

Art. 8:10. [Unus iudex] (8.1.2.1)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT;  versie 1 januari 1998]   •   [Jurisprudentie:  LJN AE6141]
-1. De zaken die bij de rechtbank aanhangig worden gemaakt, worden in behandeling genomen door een enkelvoudige kamer.
-2. Indien een zaak naar het oordeel van de enkelvoudige kamer ongeschikt is voor behandeling door één rechter, verwijst zij deze naar een meervoudige kamer. De enkelvoudige kamer kan ook in andere gevallen een zaak naar een meervoudige kamer verwijzen.
-3. Indien een zaak naar het oordeel van de meervoudige kamer geschikt is voor verdere behandeling door één rechter, kan zij deze verwijzen naar een enkelvoudige kamer.
-4. Verwijzing kan geschieden in elke stand van het geding. Een verwezen zaak wordt voortgezet in de stand waarin zij zich bevindt.

Art. 8:11. [Taken en bevoegdheden kamers] (8.1.2.2)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2012, 682]
-1. De voorschriften omtrent de behandeling van het beroep zijn van toepassing op de behandeling door elk van de kamers, bedoeld in de artikelen 8:10 en 8:10a.
-2. Degene die zitting heeft in een enkelvoudige kamer heeft tevens de bevoegdheden en de verplichtingen van de voorzitter.

Art. 8:12. [Rechter-commissaris] (8.1.2.3)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2012, 682]
De bestuursrechter kan aan een rechter-commissaris opdragen het vooronderzoek of een gedeelte daarvan te verrichten.

AFDELING  8.1.2A

Conclusie

AFDELING  8.1.3

Verwijzing, voeging en splitsing

Art. 8:13. [Verwijzing] (8.1.3.1)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT + bis;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2002, 53;  Stb. 2012, 313;  Stb. 2012, 682]
-1. De rechtbank kan een bij haar aanhangig gemaakte zaak ter verdere behandeling verwijzen naar de rechtbank waar een andere zaak aanhangig is gemaakt indien naar haar oordeel behandeling van die zaken door één rechtbank gewenst is.
-2. Een verzoek tot wijziging kan worden gedaan tot de aanvang van het onderzoek ter zitting.
-3. Indien de rechtbank waarnaar een zaak is verwezen, instemt met de verwijzing, worden de op de zaak betrekking hebbende stukken aan haar toegezonden.
-4. Het eerste tot en met derde lid zijn van overeenkomstige toepassing indien beroep in eerste aanleg kan worden ingesteld bij een gerechtshof.

Art. 8:13a. Vervallen.  [Geschiedenis:  MvT;  Stb. 2009, 570;  Stb. 2012, 682]

Art. 8:14. [Voeging en splitsing] (8.1.3.2)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT + bis;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2012, 682]
-1. De bestuursrechter kan zaken over hetzelfde of een verwant onderwerp ter behandeling voegen en de behandeling van gevoegde zaken splitsen.
-2. Een verzoek daartoe kan worden gedaan tot de sluiting van het onderzoek ter zitting.

AFDELING  8.1.4

Wraking en verschoning van rechters

Art. 8:15. [Wrakingsverzoek] (8.1.4.1)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT + bis;  versie 1 januari 1998]
Op verzoek van een partij kan elk van de rechters die een zaak behandelen, worden gewraakt op grond van feiten of omstandigheden waardoor de rechterlijke onpartijdigheid schade zou kunnen lijden.

Art. 8:16. [Vereisten wrakingsverzoek] (8.1.4.2)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT + bis;  versie 1 januari 1998]
-1. Het verzoek wordt gedaan zodra de feiten of omstandigheden aan de verzoeker bekend zijn geworden.
-2. Het verzoek geschiedt schriftelijk en is gemotiveerd. Na de aanvang van het onderzoek ter zitting onderscheidenlijk na de aanvang van het horen van partijen of getuigen in het vooronderzoek kan het ook mondeling geschieden.
-3. Alle feiten of omstandigheden moeten tegelijk worden voorgedragen.
-4. Een volgend verzoek om wraking van dezelfde rechter wordt niet in behandeling genomen, tenzij feiten of omstandigheden worden voorgedragen die pas na het eerdere verzoek aan de verzoeker bekend zijn geworden.
-5. Geschiedt het verzoek ter zitting, dan wordt het onderzoek ter zitting geschorst.

Art. 8:17. [Berusting] (8.1.4.3)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT + bis;  versie 1 januari 1998]
Een rechter wiens wraking is verzocht, kan in de wraking berusten.

Art. 8:18. [Behandeling en beslissing] (8.1.4.4)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT + bis;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2002, 53;  Stb. 2012, 682]
-1. Het verzoek om wraking wordt zo spoedig mogelijk ter zitting behandeld door een meervoudige kamer waarin de rechter wiens wraking is verzocht, geen zitting heeft.
-2. De verzoeker en de rechter wiens wraking is verzocht, worden in de gelegenheid gesteld te worden gehoord. De bestuursrechter kan ambtshalve of op verzoek van de verzoeker of de rechter wiens wraking is verzocht, bepalen dat zij niet in elkaars aanwezigheid zullen worden gehoord.
-3. De bestuursrechter beslist zo spoedig mogelijk. De bestuursrechter spreekt de beslissing in het openbaar uit. De beslissing is gemotiveerd en wordt onverwijld aan de verzoeker, de andere partijen en de rechter wiens wraking was verzocht, medegedeeld.
-4. In geval van misbruik kan de bestuursrechter bepalen dat een volgend verzoek niet in behandeling wordt genomen. Hiervan wordt in de beslissing melding gemaakt.
-5. Tegen de beslissing staat geen rechtsmiddel open.

Art. 8:19. [Verschoningsverzoek] (8.1.4.5)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT + bis;  versie 1 januari 1998]
-1. Op grond van feiten of omstandigheden als bedoeld in artikel 8:15 kan elk van de rechters die een zaak behandelen, verzoeken zich te mogen verschonen.
-2. Het verzoek geschiedt schriftelijk en is gemotiveerd. Na de aanvang van het onderzoek ter zitting onderscheidenlijk na de aanvang van het horen van partijen of getuigen in het vooronderzoek kan het ook mondeling geschieden.
-3. Geschiedt het verzoek ter zitting, dan wordt het onderzoek ter zitting geschorst.

Art. 8:20. [Behandeling en beslissing] (8.1.4.6)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT + bis;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2012, 682]
-1. Het verzoek om verschoning wordt zo spoedig mogelijk behandeld door een meervoudige kamer waarin de rechter die om verschoning heeft verzocht, geen zitting heeft.
-2. De bestuursrechter beslist zo spoedig mogelijk. De beslissing is gemotiveerd en wordt onverwijld aan partijen en de rechter die om verschoning had verzocht, medegedeeld.
-3. Tegen de beslissing staat geen rechtsmiddel open.

AFDELING  8.1.5

Partijen

Art. 8:21. [Vertegenwoordiging handelingsonbekwame] (8.1.5.1)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT + bis;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2012, 682]   •   [Jurisprudentie:  LJN AD5479]
-1. Natuurlijke personen, onbekwaam om in rechte te staan, worden in het geding vertegenwoordigd door hun vertegenwoordigers naar burgerlijk recht. De wettelijke vertegenwoordiger behoeft niet de machtiging van de kantonrechter, bedoeld in artikel 349 van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek.
-2. De in het eerste lid bedoelde personen kunnen zelf in het geding optreden indien zij tot redelijke waardering van hun belangen in staat kunnen worden geacht.
-3. Indien geen wettelijke vertegenwoordiger aanwezig is, of deze niet beschikbaar is en de zaak spoedeisend is, kan de bestuursrechter een voorlopige vertegenwoordiger benoemen. De benoeming vervalt zodra een wettelijke vertegenwoordiger aanwezig is of de wettelijke vertegenwoordiger weer beschikbaar is.

Art. 8:22. [Faillissement of surseance van betaling] (8.1.5.2)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT + bis;  versie 1 januari 1998;  Stb. 1998, 448;  Stb. 2012, 682]
-1. In geval van faillissement of surseance van betaling of toepassing van de schuldsaneringsregeling natuurlijke personen zijn de artikelen 25, 27 en 31 van de Faillissementswet van overeenkomstige toepassing.
-2. De artikelen 25, tweede lid, en 27 vinden geen toepassing indien partijen vóór de faillietverklaring zijn uitgenodigd om op een zitting van de bestuursrechter te verschijnen.

Art. 8:23. [Vertegenwoordiging bestuursorgaan] (8.1.5.3)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT + bis;  versie 1 januari 1998]
-1. Een bestuursorgaan dat een college is, wordt in het geding vertegenwoordigd door één of meer door het bestuursorgaan aangewezen leden.
-2. De Kroon wordt in het geding vertegenwoordigd door Onze Minister wie het aangaat onderscheidenlijk door één of meer van Onze Ministers wie het aangaat.

Art. 8:24. [Bijstand en vertegenwoordiging] (8.1.5.4)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT + bis;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2008, 100;  Stb. 2012, 682]
-1. Partijen kunnen zich laten bijstaan of door een gemachtigde laten vertegenwoordigen.
-2. De bestuursrechter kan van een gemachtigde een schriftelijke machtiging verlangen.
-3. Het tweede lid is niet van toepassing ten aanzien van advocaten.

Art. 8:25. [Weigering bijstand of vertegenwoordiging] (8.1.5.5)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT + bis;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2008, 100;  Stb. 2012, 682]
-1. De bestuursrechter kan bijstand of vertegenwoordiging door een persoon tegen wie ernstige bezwaren bestaan, weigeren.
-2. De betrokken partij en de in het eerste lid bedoelde persoon worden onverwijld in kennis gesteld van de weigering en de reden daarvoor.
-3. Het eerste lid is niet van toepassing ten aanzien van advocaten.

Art. 8:26. [Belanghebbenden als partij] (8.1.5.6)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT + bis;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2012, 682]   •   [Jurisprudentie:  LJN AA8680]
-1. De bestuursrechter kan tot de sluiting van het onderzoek ter zitting ambtshalve, op verzoek van een partij of op hun eigen verzoek belanghebbenden in de gelegenheid stellen als partij aan het geding deel te nemen.
-2. Indien de bestuursrechter vermoedt dat er onbekende belanghebbenden zijn, kan hij in de Staatscourant doen aankondigen dat een zaak bij hem aanhangig is. Naast de aankondiging in de Staatscourant kan ook een ander middel voor de aankondiging worden gebruikt.

Art. 8:27. [Verschijningsplicht] (8.1.5.7)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT + bis;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2012, 682]
-1. Partijen die door de bestuursrechter zijn opgeroepen om in persoon dan wel in persoon of bij gemachtigde te verschijnen, al dan niet voor het geven van inlichtingen, zijn verplicht te verschijnen en de verlangde inlichtingen te geven. Partijen worden hierop gewezen, alsmede op artikel 8:31.
-2. Indien het een rechtspersoon betreft of een bestuursorgaan dat een college is, kan de bestuursrechter één of meer bepaalde bestuurders onderscheidenlijk één of meer bepaalde leden oproepen.

Art. 8:28. [Informatieplicht] (8.1.5.8)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT + bis;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2012, 682]
Partijen aan wie door de bestuursrechter is verzocht schriftelijk inlichtingen te geven, zijn verplicht de verlangde inlichtingen te geven. Partijen worden hierop gewezen, alsmede op artikel 8:31.

Art. 8:28a. [Zwijgrecht en cautie]  [Geschiedenis:  MvT;  Stb. 2009, 264;  Stb. 2012, 682]
-1. Indien het beroep is ingesteld tegen een bestuurlijke boete, is, in afwijking van de artikelen 8:27 en 8:28, de partij aan wie de bestuurlijke boete is opgelegd niet verplicht omtrent de overtreding verklaringen af te leggen.
-2. Vóór de bestuursrechter deze partij verhoort, deelt hij haar mede dat zij niet verplicht is tot antwoorden.

Art. 8:29. [Geheimhouding] (8.1.5.9)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT + bis;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2002, 53;  Stb. 2012, 682]
-1. Partijen die verplicht zijn inlichtingen te geven dan wel stukken over te leggen, kunnen, indien daarvoor gewichtige redenen zijn, het geven van inlichtingen dan wel het overleggen van stukken weigeren of de bestuursrechter mededelen dat uitsluitend hij kennis zal mogen nemen van de inlichtingen onderscheidenlijk de stukken.
-2. Gewichtige redenen zijn voor een bestuursorgaan in ieder geval niet aanwezig voor zover ingevolge de Wet openbaarheid van bestuur de verplichting zou bestaan een verzoek om informatie, vervat in de over te leggen stukken, in te willigen.
-3. De bestuursrechter beslist of de in het eerste lid bedoelde weigering onderscheidenlijk de beperking van de kennisneming gerechtvaardigd is.
-4. Indien de bestuursrechter heeft beslist dat de weigering gerechtvaardigd is, vervalt de verplichting.
-5. Indien de bestuursrechter heeft beslist dat de beperking van de kennisneming gerechtvaardigd is, kan hij slechts met toestemming van de andere partijen mede op de grondslag van die inlichtingen onderscheidenlijk die stukken uitspraak doen. Indien de toestemming wordt geweigerd, wordt de zaak verwezen naar een andere kamer.

Art. 8:30. [Medewerking aan deskundigenonderzoek] (8.1.5.10)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT + bis;  versie 1 januari 1998]
Partijen zijn verplicht mee te werken aan een onderzoek als bedoeld in artikel 8:47, eerste lid. Partijen worden hierop gewezen, alsmede op artikel 8:31.

Art. 8:31. [Gevolgtrekkingen bij niet voldoen] (8.1.5.11)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT + bis;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2012, 682]   •   [Jurisprudentie:  LJN AA4021;  AD3849;  AF0896]
Indien een partij niet voldoet aan de verplichting te verschijnen, inlichtingen te geven, stukken over te leggen of mee te werken aan een onderzoek als bedoeld in artikel 8:47, eerste lid, kan de bestuursrechter daaruit de gevolgtrekkingen maken die hem geraden voorkomen.

Art. 8:32. [Kennisneming door gemachtigde] (8.1.5.12)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT + bis;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2012, 682]
-1. De bestuursrechter kan, indien de vrees bestaat dat kennisneming van stukken door een partij haar lichamelijke of geestelijke gezondheid zou schaden, bepalen dat deze kennisneming is voorbehouden aan een gemachtigde die advocaat of arts is dan wel daarvoor van de bestuursrechter bijzondere toestemming heeft gekregen.
-2. De bestuursrechter kan, indien kennisneming van stukken door een partij de persoonlijke levenssfeer van een ander onevenredig zou schaden, bepalen dat deze kennisneming is voorbehouden aan een gemachtigde die advocaat of arts is dan wel daarvoor van de bestuursrechter bijzondere toestemming heeft gekregen.

AFDELING  8.1.6

Getuigen, deskundigen en tolken

Art. 8:33. [Verplichtingen getuige] (8.1.6.1)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT + bis;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2001, 581;  Stb. 2012, 682]
-1. Ieder die door de bestuursrechter als getuige wordt opgeroepen, is verplicht aan de oproeping gevolg te geven en getuigenis af te leggen.
-2. In de oproeping worden vermeld de plaats en het tijdstip waarop de getuige zal worden gehoord, de feiten waarop het horen betrekking zal hebben en de gevolgen die zijn verbonden aan het niet verschijnen.
-3. De artikelen 165, tweede en derde lid, 172, 173, eerste lid, eerste volzin, tweede en derde lid, 174, eerste lid, 175, 176, eerste en derde lid, 177, eerste lid, en 178 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering zijn van overeenkomstige toepassing.
-4. De bestuursrechter kan bepalen dat getuigen niet zullen worden gehoord dan na het afleggen van de eed of de belofte. Zij leggen in dat geval de eed of de belofte af dat zij zullen zeggen de gehele waarheid en niets dan de waarheid.

Art. 8:34. [Verplichtingen deskundige] (8.1.6.2)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT + bis;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2001, 581]
-1. De deskundige die zijn benoeming heeft aanvaard, is verplicht zijn opdracht onpartijdig en naar beste weten te vervullen.
-2. Artikel 165, tweede lid, onderdeel b, en derde lid, van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering is van overeenkomstige toepassing.

Art. 8:35. [Verplichtingen tolk] (8.1.6.3)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT + bis;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2001, 581;  Stb. 2012, 682]
-1. De tolk die zijn benoeming heeft aanvaard en die door de bestuursrechter wordt opgeroepen, is verplicht aan de oproeping gevolg te geven en zijn opdracht onpartijdig en naar beste weten te vervullen. De artikelen 172 en 178 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering zijn van overeenkomstige toepassing.
-2. In de oproeping worden vermeld de plaats en het tijdstip waarop de opdracht moet worden vervuld en de gevolgen die zijn verbonden aan het niet verschijnen.

Art. 8:36. [Vergoeding] (8.1.6.4)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT + bis;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2012, 682]
-1. Aan de door de bestuursrechter opgeroepen getuigen, deskundigen en tolken en de deskundigen die een onderzoek als bedoeld in artikel 8:47, eerste lid, hebben ingesteld, wordt ten laste van het Rijk een vergoeding toegekend. Het bij en krachtens de Wet tarieven in strafzaken bepaalde is van overeenkomstige toepassing.
-2. De partij die een getuige of deskundige heeft meegebracht of opgeroepen, dan wel aan wie een verslag van een deskundige is uitgebracht, is aan deze een vergoeding verschuldigd. Het bij en krachtens de Wet tarieven in strafzaken bepaalde is van overeenkomstige toepassing.

AFDELING  8.1.7

Verzending van stukken

Art. 8:37. [Verzending] (8.1.7.1)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2012, 682]
-1. Oproepingen, de uitnodiging om op een zitting van de bestuursrechter te verschijnen, alsmede de verzending van een afschrift van de uitspraak en van het proces-verbaal van de mondelinge uitspraak geschieden door de griffier bij aangetekende brief of bij brief met ontvangstbevestiging, tenzij de bestuursrechter anders bepaalt.
-2. Voor het overige geschiedt de verzending van stukken door de griffier bij gewone brief, tenzij de bestuursrechter anders bepaalt.
-3. In een brief wordt de datum van verzending vermeld.

Art. 8:38. [Terugontvangst] (8.1.7.2)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT;  versie 1 januari 1998]
-1. Indien de griffier een bij aangetekende brief of bij brief met ontvangstbevestiging verzonden stuk terugontvangt en hem blijkt dat de geadresseerde op de dag van verzending of uiterlijk één week daarna in de gemeentelijke basisadministratie persoonsgegevens stond ingeschreven op het op het stuk vermelde adres, dan verzendt hij het stuk zo spoedig mogelijk bij gewone brief.
-2. In de overige gevallen waarin de griffier een bij aangetekende brief of bij brief met ontvangstbevestiging verzonden stuk terugontvangt, verbetert hij, indien mogelijk, het op het stuk vermelde adres en verzendt hij het stuk opnieuw bij aangetekende brief of bij brief met ontvangstbevestiging.

Art. 8:39. [Toezending stukken] (8.1.7.3)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2012, 682]
-1. De griffier zendt de op de zaak betrekking hebbende stukken zo spoedig mogelijk aan partijen, voor zover de bestuursrechter niet op grond van de artikelen 8:29 of 8:32 anders heeft beslist.
-2. De griffier kan de toezending van zeer omvangrijke stukken of van stukken die bezwaarlijk kunnen worden vermenigvuldigd, achterwege laten. Hij stelt partijen daarvan in kennis en vermeldt daarbij dat deze stukken gedurende een door hem te bepalen termijn van ten minste één week ter griffie ter inzage worden gelegd.
-3. Partijen kunnen afschriften van of uittreksels uit de in het tweede lid bedoelde stukken verkrijgen. Met betrekking tot de kosten is het bij en krachtens de Wet tarieven in strafzaken bepaalde van overeenkomstige toepassing.

Art. 8:40. [Toezending bij indiening door twee of meer personen] (8.1.7.4)  [Geschiedenis:  versie 1 januari 1998;  Stb. 2012, 682]
Indien het beroepschrift is ingediend door twee of meer personen, kan worden volstaan met verzending van de oproeping, de uitnodiging om op een zitting van de bestuursrechter te verschijnen, de op de zaak betrekking hebbende stukken en een afschrift van de uitspraak of van het proces-verbaal van de mondelinge uitspraak aan de persoon die als eerste in het beroepschrift is vermeld.

Art. 8:40a. [Elektronisch verkeer met bestuursrechter]  [Geschiedenis:  MvT;  Stb. 2010, 173]
-1. Afdeling 2.3 is van overeenkomstige toepassing op het verkeer met de bestuursrechter.
-2. Bij of krachtens algemene maatregel van bestuur kunnen nadere regels worden gesteld over het elektronisch verkeer met de bestuursrechter. [Bevb]
-3. Bij of krachtens algemene maatregel van bestuur kunnen nadere regels worden gesteld over de toepassing van videoconferentie.

TITEL  8.2

Behandeling van het beroep in eerste aanleg

AFDELING  8.2.1

Griffierecht

Art. 8:41. [Griffierecht] (8.2.1.1)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT + bis;  Stb. 1995, 250;  Stb. 1997, 112;  Stb. 1997, 139;  versie 1 januari 1998;  Stb. 1998, 744;  Stb. 2001, 481;  Stb. 2001, 538;  Stb. 2001, 664;  Stb. 2003, 20;  Stb. 2003, 500;  Stb. 2004, 37;  Stb. 2004, 325;  Stb. 2005, 16;  Stb. 2005, 345;  Stb. 2005, 26;  Stb. 2006, 593;  Stb. 2007, 28;  Stb. 2008, 20;  Stb. 2008, 600;  Stb. 2009, 25;  Stb. 2009, 264;  Stb. 2010, 24;  Stb. 2010, 768;  Stb. 2011, 528;  Stcrt. 2012, 26652;  Stb. 2012, 682]   •   [Jurisprudentie:  LJN AA3611;  AA3687]
-1. Van de indiener van het beroepschrift wordt door de griffier een griffierecht geheven.
-2. Het griffierecht bedraagt:
a. €|44,00 indien door een natuurlijk persoon beroep is ingesteld tegen een besluit als omschreven in de bij deze wet behorende Regeling verlaagd griffierecht;
b. €|160,00 indien door een natuurlijk persoon beroep is ingesteld tegen een ander besluit;
c. €|318,00 indien anders dan door een natuurlijk persoon beroep is ingesteld.
-3. Indien het een beroepschrift tegen twee of meer samenhangende besluiten dan wel van twee of meer indieners tegen hetzelfde besluit betreft, is eenmaal griffierecht verschuldigd. Dit griffierecht is gelijk aan het hoogste van de bedragen die bij toepassing van het tweede lid verschuldigd zouden zijn geweest.
-4. De griffier deelt de indiener van het beroepschrift mede welk griffierecht is verschuldigd en wijst hem daarbij op het bepaalde in het vijfde en zesde lid.
-5. Het griffierecht dient binnen vier weken na verzending van de mededeling van de griffier te zijn bijgeschreven op de rekening van het gerecht dan wel ter griffie te zijn gestort.
-6. Indien het bedrag niet tijdig is bijgeschreven of gestort, is het beroep niet-ontvankelijk, tenzij redelijkerwijs niet kan worden geoordeeld dat de indiener in verzuim is geweest.
-7. Indien het beroep wordt ingetrokken omdat het bestuursorgaan geheel of gedeeltelijk aan de indiener van het beroepschrift is tegemoetgekomen, vergoedt het bestuursorgaan aan de indiener het door deze betaalde griffierecht.
-8. In andere gevallen kan het bestuursorgaan, indien het beroep wordt ingetrokken, het betaalde griffierecht geheel of gedeeltelijk vergoeden.

AFDELING  8.2.1A

Algemene bepaling

AFDELING  8.2.2

Vooronderzoek

Art. 8:42. [Termijn indiening verweerschrift en inzending ambtsberichten] (8.2.2.1)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT + bis;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2012, 682]   •   [Jurisprudentie:  LJN AA4021;  AD3849;  AF0896]
-1. Binnen vier weken na de dag van verzending van het beroepschrift aan het bestuursorgaan zendt dit de op de zaak betrekking hebbende stukken aan de bestuursrechter en dient het een verweerschrift in.
-2. De bestuursrechter kan de in het eerste lid bedoelde termijn verlengen.

Art. 8:43. [Repliek en dupliek] (8.2.2.2)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT + bis;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2012, 682]
-1. De bestuursrechter kan de indiener van het beroepschrift in de gelegenheid stellen schriftelijk te repliceren. In dat geval wordt het bestuursorgaan in de gelegenheid gesteld schriftelijk te dupliceren. De bestuursrechter stelt de termijnen voor repliek en dupliek vast.
-2. De bestuursrechter stelt andere partijen dan de in het eerste lid bedoelde in de gelegenheid om ten minste eenmaal een schriftelijke uiteenzetting over de zaak te geven. Hij stelt hiervoor een termijn vast.

Art. 8:44. [Horen partijen] (8.2.2.3)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT + bis;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2012, 682 + bis]
-1. De bestuursrechter kan partijen oproepen om in persoon dan wel in persoon of bij gemachtigde te verschijnen om te worden gehoord, al dan niet voor het geven van inlichtingen. Indien niet alle partijen worden opgeroepen, worden de niet opgeroepen partijen in de gelegenheid gesteld het horen bij te wonen en een uiteenzetting over de zaak te geven.
-2. Van het geven van inlichtingen wordt door de griffier een proces-verbaal opgemaakt.
-3. Het wordt door de voorzitter en de griffier ondertekend. Bij verhindering van de voorzitter of de griffier wordt dit in het proces-verbaal vermeld.

Art. 8:45. [Schriftelijke inlichtingen; consultatie EC] (8.2.2.4)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT + bis;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2012, 682]
-1. De bestuursrechter kan partijen en anderen verzoeken binnen een door haar ¹ te bepalen termijn schriftelijk inlichtingen te geven en onder hen berustende stukken in te zenden.
-2. Bestuursorganen zijn, ook als zij geen partij zijn, verplicht aan het verzoek, bedoeld in het eerste lid, te voldoen. Artikel 8:29 is van overeenkomstige toepassing.
-3. Werkgevers van partijen zijn, ook als zij geen partij zijn, verplicht aan het verzoek, bedoeld in het eerste lid, te voldoen. Artikel 8:29 is van overeenkomstige toepassing.
-4. Van het voornemen van de bestuursrechter tot het vragen van inlichtingen of advies aan de Europese Commissie krachtens artikel 15, eerste lid, van Verordening (EG) nr. 1/2003 van de Raad van 16 december 2002 betreffende de uitvoering van de mededingingsregels van de artikelen 81 en 82 van het Verdrag (PbEG 2003, L 1) wordt aan partijen mededeling gedaan. De bestuursrechter kan partijen in de gelegenheid stellen om hun wensen omtrent de te vragen inlichtingen of het te vragen advies binnen een door hem te bepalen termijn schriftelijk aan hem kenbaar te maken.
-5. Op het verstrekken van inlichtingen of advies door de Europese Commissie is artikel 8:29 van overeenkomstige toepassing.
-6. Partijen kunnen binnen vier weken na de dag van verzending aan hen van de inlichtingen of het advies van de Europese Commissie schriftelijk hun zienswijze met betrekking tot de inlichtingen of het advies naar voren brengen. De rechtbank kan deze termijn verlengen.

1. Volgens de redactie dient "haar" te worden vervangen door: hem.

Art. 8:45a. [Amicus curiae-bevoegdheid EC en ACM]  [Geschiedenis:  Stb. 2012, 682;  Stb. 2013, 102]
-1. De Europese Commissie en de Autoriteit Consument en Markt kunnen, niet optredende als partij, schriftelijke opmerkingen maken krachtens artikel 15, derde lid, eerste alinea, van de in artikel 8:45, vierde lid, genoemde verordening indien zij de wens daartoe te kennen hebben gegeven. De bestuursrechter kan daarvoor een termijn vaststellen.
-2. Met toestemming van de bestuursrechter kunnen de Europese Commissie en de Autoriteit Consument en Markt ook mondelinge opmerkingen maken. De bestuursrechter kan de Europese Commissie en de Autoriteit Consument en Markt voor het maken van mondelinge opmerkingen uitnodigen. Partijen worden in de gelegenheid gesteld daarbij aanwezig te zijn. Artikel 8:44, tweede en derde lid, is van overeenkomstige toepassing.
-3. De bestuursrechter doet partijen schriftelijk mededeling van de stukken die hij krachtens artikel 15, derde lid, tweede alinea, van de verordening aan de Europese Commissie of de Autoriteit Consument en Markt verstrekt met het oog op de door hen te maken opmerkingen.
-4. Partijen kunnen binnen vier weken na de dag van verzending aan hen van de opmerkingen dan wel van het proces-verbaal van de opmerkingen van de Europese Commissie of de Autoriteit Consument en Markt schriftelijk hun zienswijze met betrekking tot de opmerkingen naar voren brengen. De bestuursrechter kan deze termijn verlengen.

Art. 8:46. [Oproeping getuigen] (8.2.2.5)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT + bis;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2001, 581;  Stb. 2012, 682]
-1. De bestuursrechter kan getuigen oproepen.
-2. De bestuursrechter deelt de namen en woonplaatsen van de getuigen, de plaats en het tijdstip waarop dezen zullen worden gehoord en de feiten waarop het horen betrekking zal hebben, ten minste één week tevoren aan partijen mee.
-3. De artikelen 179, eerste, tweede en derde lid, eerste volzin, en 180, eerste tot en met derde en vijfde lid, van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering zijn van overeenkomstige toepassing.

Art. 8:47. [Benoeming deskundige] (8.2.2.6)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT + bis;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2012, 682]
-1. De bestuursrechter kan een deskundige benoemen voor het instellen van een onderzoek.
-2. Bij de benoeming worden vermeld de opdracht die moet worden vervuld en de termijn, bedoeld in het vierde lid.
-3. Van het voornemen tot het benoemen van een deskundige als bedoeld in het eerste lid wordt aan partijen mededeling gedaan. De bestuursrechter kan partijen in de gelegenheid stellen om hun wensen omtrent het onderzoek binnen een door hem te bepalen termijn schriftelijk aan hem kenbaar te maken.
-4. De bestuursrechter stelt een termijn binnen welke de deskundige aan hem een schriftelijk verslag van het onderzoek uitbrengt.
-5. Partijen kunnen binnen vier weken na de dag van verzending van het verslag aan hen schriftelijk hun zienswijze met betrekking tot het verslag naar voren brengen.
-6. De bestuursrechter kan de in het vijfde lid bedoelde termijn verlengen.

Art. 8:48. [Inwinning inlichtingen door arts] (8.2.2.7)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT + bis;  versie 1 januari 1998]
-1. De arts die voor het instellen van een onderzoek als bedoeld in artikel 8:47, eerste lid, een persoon moet onderzoeken, kan de voor het onderzoek van belang zijnde inlichtingen over deze persoon inwinnen bij de behandelend arts of de behandelende artsen, de verzekeringsarts en de adviserend arts van het bestuursorgaan.
-2. Zij verstrekken de gevraagde inlichtingen voor zover daardoor de persoonlijke levenssfeer van de betrokken persoon niet onevenredig wordt geschaad.

Art. 8:49. [Benoeming tolken] (8.2.2.8)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2012, 682]
De bestuursrechter kan tolken benoemen.

Art. 8:50. [Onderzoek ter plaatse] (8.2.2.9)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT + bis;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2012, 682]
-1. De bestuursrechter kan een onderzoek ter plaatse instellen. Hij heeft daarbij toegang tot elke plaats voor zover dat redelijkerwijs voor de vervulling van zijn taak nodig is.
-2. Bestuursorganen verlenen de medewerking die in het belang van het onderzoek is vereist.
-3. Van plaats en tijdstip van het onderzoek wordt aan partijen mededeling gedaan. Zij kunnen bij het onderzoek aanwezig zijn.
-4. Van het onderzoek wordt door de griffier een proces-verbaal opgemaakt.
-5. Het wordt door de voorzitter en de griffier ondertekend. Bij verhindering van de voorzitter of de griffier wordt dit in het proces-verbaal vermeld.

Art. 8:51. [Opdracht tot onderzoek ter plaatse] (8.2.2.10)  [Geschiedenis:  versie 1 januari 1998;  Stb. 2012, 682]
-1. De bestuursrechter kan aan een door hem aangewezen gerechtsauditeur of aan de griffier opdragen een onderzoek ter plaatse in te stellen. Deze heeft daarbij toegang tot elke plaats voor zover dat redelijkerwijs voor de vervulling van de hem opgedragen taak nodig is. De bestuursrechter is bevoegd tot het geven van een machtiging tot binnentreden.
-2. Artikel 8:50, tweede en derde lid, is van overeenkomstige toepassing.
-3. Van het onderzoek wordt door de gerechtsauditeur of de griffier een proces-verbaal opgemaakt, dat door hem wordt ondertekend.

AFDELING  8.2.2A

Bestuurlijke lus

Art. 8:51a. [Herstel gebrek bestreden besluit]  [Geschiedenis:  MvT;  Stb. 2009, 570;  Stb. 2012, 682]
-1. De bestuursrechter kan het bestuursorgaan in de gelegenheid stellen een gebrek in het bestreden besluit te herstellen of te laten herstellen. De vorige volzin vindt geen toepassing indien belanghebbenden die niet als partij aan het geding deelnemen daardoor onevenredig kunnen worden benadeeld.
-2. De bestuursrechter bepaalt de termijn waarbinnen het bestuursorgaan het gebrek kan herstellen. Hij kan deze termijn verlengen.

Art. 8:51b. [Reactie bestuursorgaan op tussenuitspraak; indiening zienswijzen]  [Geschiedenis:  MvT;  Stb. 2009, 570;  Stb. 2012, 682]
-1. Het bestuursorgaan deelt de bestuursrechter zo spoedig mogelijk mede of het gebruik maakt van de gelegenheid om het gebrek te herstellen of te laten herstellen.
-2. Indien het bestuursorgaan overgaat tot herstel van het gebrek, deelt het de bestuursrechter zo spoedig mogelijk schriftelijk mede op welke wijze het gebrek is hersteld.
-3. Partijen kunnen binnen vier weken na verzending van de mededeling, bedoeld in het tweede lid, schriftelijk hun zienswijze over de wijze waarop het gebrek is hersteld naar voren brengen. De bestuursrechter kan deze termijn verlengen.

Art. 8:51c. [Vervolgbehandeling]  [Geschiedenis:  MvT;  Stb. 2009, 570;  Stb. 2012, 682]
De bestuursrechter deelt partijen mede op welke wijze het beroep verder wordt behandeld binnen vier weken na: 
a. ontvangst van de mededeling van het bestuursorgaan dat het geen gebruik maakt van de gelegenheid om het gebrek te herstellen of te laten herstellen; 
b. het ongebruikt verstrijken van de termijn, bedoeld in artikel 8:51a, tweede lid; 
c. ontvangst van de zienswijzen; of 
d. het ongebruikt verstrijken van de termijn, bedoeld in artikel 8:51b, derde lid.

AFDELING  8.2.3

Versnelde behandeling

Art. 8:52. [Versnelde behandeling] (8.2.3.1)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT + bis;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2012, 682]   •   [Jurisprudentie:  LJN AA3687;  AA7188]
-1. De bestuursrechter kan, indien de zaak spoedeisend is, bepalen dat deze versneld wordt behandeld.
-2. In dat geval kan de bestuursrechter:
a. de in artikel 8:41, vijfde lid, bedoelde termijn verkorten;
b. de in artikel 8:42, eerste lid, bedoelde termijn verkorten;
c. artikel 8:43, tweede lid, geheel of gedeeltelijk buiten toepassing laten;
d. artikel 8:47, derde lid, geheel of gedeeltelijk buiten toepassing laten;
e. de in artikel 8:47, vijfde lid, bedoelde termijn verkorten; en
f. de in artikel 8:58, eerste lid, bedoelde termijn verkorten.
-3. Indien de bestuursrechter bepaalt dat de zaak versneld wordt behandeld, bepaalt hij tevens zo spoedig mogelijk het tijdstip waarop de zitting zal plaatsvinden en doet hij daarvan onverwijld mededeling aan partijen. Artikel 8:56 is niet van toepassing.

Art. 8:53. [Beëindiging versnelde behandeling] (8.2.3.2)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT + bis;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2012, 682]   •   [Jurisprudentie:  LJN AA3687]
Blijkt aan de bestuursrechter bij de behandeling dat de zaak niet voldoende spoedeisend is om een versnelde behandeling te rechtvaardigen of dat de zaak een gewone behandeling vordert, dan bepaalt hij dat de zaak verder op de gewone wijze wordt behandeld.

AFDELING  8.2.4

Vereenvoudigde behandeling

Art. 8:54. [Vereenvoudigde behandeling] (8.2.4.1)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT + bis;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2012, 682]   •   [Jurisprudentie:  LJN AA8237;  AB0236]
-1. Totdat partijen zijn uitgenodigd om op een zitting van de bestuursrechter te verschijnen, kan de bestuursrechter het onderzoek sluiten indien voortzetting van het onderzoek niet nodig is, omdat:
a. de bestuursrechter kennelijk onbevoegd is;
b. het beroep kennelijk niet-ontvankelijk is;
c. het beroep kennelijk ongegrond is; of
d. het beroep kennelijk gegrond is.
-2. In de uitspraak na toepassing van het eerste lid worden partijen gewezen op artikel 8:55, eerste lid.

Art. 8:54a. [Ten onrechte rechtstreeks beroep]  [Geschiedenis:  MvT;  Stb. 2004, 220;  Stb. 2012, 682]
-1. Totdat partijen zijn uitgenodigd om op een zitting van de bestuursrechter te verschijnen, kan de bestuursrechter het onderzoek sluiten indien voortzetting van het onderzoek niet nodig is, omdat het bestuursorgaan kennelijk ten onrechte heeft ingestemd met rechtstreeks beroep bij de bestuursrechter.
-2. In dat geval strekt de uitspraak ertoe dat het bestuursorgaan het beroepschrift als bezwaarschrift behandelt. Artikel 7:10 is van overeenkomstige toepassing.

Art. 8:55. [Verzet] (8.2.4.2)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT + bis;  Stb. 1995, 250;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2012, 682]   •   [Jurisprudentie:  LJN AA8237]
-1. Tegen de uitspraak, bedoeld in artikel 8:54, tweede lid, kunnen een belanghebbende en het bestuursorgaan verzet doen bij de bestuursrechter.
-2. De artikelen 6:4, derde lid, 6:5 tot en met 6:9, 6:11, 6:14, 6:15, 6:17 en 6:21 zijn van overeenkomstige toepassing.
-3. Indien bij wet de werking van een uitspraak wordt opgeschort totdat de termijn voor het instellen van hoger beroep is verstreken of, indien hoger beroep is ingesteld, op het hoger beroep is beslist, wordt de werking van de uitspraak, bedoeld in artikel 8:54, tweede lid, op overeenkomstige wijze opgeschort.
-4. Alvorens uitspraak te doen op het verzet, stelt de bestuursrechter de indiener van het verzetschrift die daarom heeft gevraagd in de gelegenheid op een zitting te worden gehoord, tenzij hij van oordeel is dat het verzet gegrond is. In andere gevallen kan de bestuursrechter de indiener in de gelegenheid stellen op een zitting te worden gehoord.
-5. De bestuursrechter kan ook de andere partijen in de gelegenheid stellen op de zitting, bedoeld in het vierde lid, te worden gehoord.
-6. Indien de uitspraak waartegen verzet is gedaan, is gedaan door een meervoudige kamer, wordt uitspraak op het verzet gedaan door een meervoudige kamer. Van de kamer die uitspraak doet op het verzet maakt geen deel uit degene die zitting heeft gehad in de kamer die de uitspraak heeft gedaan waartegen verzet is gedaan.
-7. De uitspraak strekt tot:
a. niet-ontvankelijkverklaring van het verzet;
b. ongegrondverklaring van het verzet; of
c. gegrondverklaring van het verzet.
-8. Indien de bestuursrechter het verzet niet-ontvankelijk of ongegrond verklaart, blijft de uitspraak waartegen verzet was gedaan in stand.
-9. Indien de bestuursrechter het verzet gegrond verklaart, vervalt de uitspraak waartegen verzet was gedaan en wordt het onderzoek voortgezet in de stand waarin het zich bevond.
-10. Indien de bestuursrechter het verzet gegrond verklaart, kan hij tevens uitspraak doen op het beroep, mits:
a. nader onderzoek redelijkerwijs niet kan bijdragen aan de beoordeling van de zaak; en
b. de partijen in de gelegenheid zijn gesteld op een zitting te worden gehoord en daarbij zijn gewezen op de bevoegdheid om tevens uitspraak te doen op het beroep.

AFDELING  8.2.4A

Beroep bij niet tijdig handelen

Art. 8:55a. Vervallen.  [Geschiedenis:  MvT2 + bis;  Stb. 2009, 383 + bis]

Art. 8:55b. [Afdoening buiten zitting]  [Geschiedenis:  MvT2;  Stb. 2009, 383;  Stb. 2012, 682]
-1. Indien het beroep is gericht tegen het niet tijdig nemen van een besluit, doet de bestuursrechter binnen acht weken nadat het beroepschrift is ontvangen en aan de vereisten van artikel 6:5 is voldaan, uitspraak met toepassing van artikel 8:54, tenzij de bestuursrechter een onderzoek ter zitting nodig acht.
-2. Indien de bestuursrechter een onderzoek ter zitting nodig acht, deelt hij dit zo spoedig mogelijk aan partijen mede.
-3. Indien de bestuursrechter een onderzoek ter zitting nodig acht, behandelt hij het beroep zo mogelijk met toepassing van artikel 8:52. In dat geval doet de bestuursrechter zo mogelijk binnen dertien weken uitspraak.

Art. 8:55c. [Vaststelling hoogte dwangsom]  [Geschiedenis:  MvT2;  Stb. 2009, 383;  Stb. 2009, 503;  Stb. 2012, 682]
Indien het beroep gegrond is, stelt de bestuursrechter desgevraagd tevens de hoogte van de ingevolge afdeling 4.1.3 verbeurde dwangsom vast. De artikelen 611a, vierde lid, 611b tot en met 611d en 611g van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering zijn van overeenkomstige toepassing.

Art. 8:55d. [Inhoud uitspraak]  [Geschiedenis:  MvT2;  Stb. 2009, 383;  Stb. 2012, 682]
-1. Indien het beroep gegrond is en nog geen besluit is bekendgemaakt, bepaalt de bestuursrechter dat het bestuursorgaan binnen twee weken na de dag waarop de uitspraak wordt verzonden alsnog een besluit bekendmaakt.
-2. De bestuursrechter verbindt aan zijn uitspraak een nadere dwangsom voor iedere dag dat het bestuursorgaan in gebreke blijft de uitspraak na te leven. De artikelen 611a, vierde lid, 611b tot en met 611d en 611g van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering zijn van overeenkomstige toepassing.
-3. In bijzondere gevallen of indien de naleving van andere wettelijke voorschriften daartoe noopt, kan de bestuursrechter een andere termijn bepalen of een andere voorziening treffen.

Art. 8:55e. [Verzet]  [Geschiedenis:  MvT2;  Stb. 2009, 383;  Stb. 2012, 682]
-1. Indien tegen de met toepassing van artikel 8:54 gedane uitspraak verzet wordt gedaan, beslist de bestuursrechter daarover binnen zes weken.
-2. Artikel 8:55, derde lid, is niet van toepassing.
-3. Indien het verzet gegrond is, beslist de bestuursrechter zo spoedig mogelijk op het beroep.

Art. 8:55f. [Beroep bij niet tijdig bekendmaken beschikking van rechtswege]  [Geschiedenis:  MvT;  Stb. 2009, 503;  Stb. 2012, 682]
-1. Tegen het niet tijdig bekendmaken van een beschikking van rechtswege kan de belanghebbende beroep bij de bestuursrechter instellen. 
-2. Deze afdeling is van overeenkomstige toepassing.

AFDELING  8.2.5

Onderzoek ter zitting

Art. 8:56. [Uitnodiging zitting] (8.2.5.1)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2012, 682]
Na afloop van het vooronderzoek worden partijen ten minste drie weken tevoren uitgenodigd om op een in de uitnodiging te vermelden plaats en tijdstip op een zitting van de bestuursrechter te verschijnen.

Art. 8:57. [Afdoening zonder zitting] (8.2.5.2)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2009, 570;  Stb. 2012, 682   •   [Jurisprudentie:  LJN AB2256]
-1. De bestuursrechter kan bepalen dat het onderzoek ter zitting achterwege blijft indien partijen daarvoor toestemming hebben verleend. 
-2. Is het beroep reeds ter zitting behandeld, dan kan de bestuursrechter na toepassing van artikel 8:51a bepalen dat een nader onderzoek ter zitting achterwege blijft, indien: 
a. het bestuursorgaan heeft medegedeeld dat het geen gebruik maakt van de gelegenheid om het gebrek te herstellen of te laten herstellen; 
b. de termijn als bedoeld in artikel 8:51a, tweede lid, ongebruikt is verstreken; 
c. partijen hun zienswijzen over de wijze waarop het gebrek is hersteld naar voren hebben gebracht; of 
d. de termijn als bedoeld in artikel 8:51b, derde lid, ongebruikt is verstreken, tenzij partijen daardoor kunnen worden benadeeld. 
-3. Als de bestuursrechter bepaalt dat het onderzoek of het nadere onderzoek ter zitting achterwege blijft, sluit hij het onderzoek.

Art. 8:58. [Indienen nadere stukken] (8.2.5.3)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT;  versie 1 januari 1998]
-1. Tot tien dagen vóór de zitting kunnen partijen nadere stukken indienen.
-2. Op deze bevoegdheid worden partijen in de uitnodiging, bedoeld in artikel 8:56, gewezen.

Art. 8:59. [Verschijning in persoon of bij gemachtigde] (8.2.5.4)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2012, 682]
De bestuursrechter kan een partij oproepen om in persoon dan wel in persoon of bij gemachtigde te verschijnen, al dan niet voor het geven van inlichtingen.

Art. 8:60. [Getuigen, deskundigen en tolken] (8.2.5.5)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2001, 581;  Stb. 2012, 682]
-1. De bestuursrechter kan getuigen oproepen en deskundigen en tolken benoemen.
-2. De opgeroepen getuige en de deskundige of de tolk die zijn benoeming heeft aanvaard en door de bestuursrechter wordt opgeroepen, zijn verplicht aan de oproeping gevolg te geven. De artikelen 172 en 178 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering zijn van overeenkomstige toepassing. In de oproeping van de deskundige worden vermeld de opdracht die moet worden vervuld, de plaats en het tijdstip waarop de opdracht moet worden vervuld en de gevolgen die zijn verbonden aan het niet verschijnen.
-3. Namen en woonplaatsen van de opgeroepen getuigen en deskundigen en de feiten waarop het horen betrekking zal hebben onderscheidenlijk de opdracht die moet worden vervuld, worden bij de uitnodiging, bedoeld in artikel 8:56, aan partijen zoveel mogelijk medegedeeld.
-4. Partijen kunnen getuigen en deskundigen meebrengen of bij aangetekende brief of deurwaardersexploit oproepen, mits daarvan uiterlijk één week vóór de dag van de zitting aan de bestuursrechter en aan de andere partijen mededeling is gedaan, met vermelding van namen en woonplaatsen. Op deze bevoegdheid worden partijen in de uitnodiging, bedoeld in artikel 8:56, gewezen.

Art. 8:60a. [Indieningstermijn schriftelijke opmerkingen EC of ACM]  [Geschiedenis:  Stb. 2012, 682;  Stb. 2013, 102]
-1. De schriftelijke opmerkingen van de Europese Commissie of de Autoriteit Consument en Markt, bedoeld in artikel 8:45a, eerste lid, kunnen tot tien dagen vóór de zitting worden ingediend.
-2. Indien de Europese Commissie of de Autoriteit Consument en Markt ter zitting verschijnt voor het maken van mondelinge opmerkingen, wordt dit zoveel mogelijk aan partijen meegedeeld bij de uitnodiging voor de zitting. Artikel 8:45a, derde lid, is van overeenkomstige toepassing.

Art. 8:61. [Zitting en proces-verbaal] (8.2.5.6)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2012, 682]
-1. De voorzitter heeft de leiding van de zitting.
-2. De griffier houdt aantekening van het verhandelde ter zitting.
-3. De griffier maakt van de zitting een proces-verbaal op:
a. indien de bestuursrechter dit ambtshalve of op verzoek van een partij die daarbij belang heeft, bepaalt; of
b. op verzoek van de hogerberoepsrechter of de Hoge Raad.
-4. Het bevat de namen van de rechter of de rechters die de zaak behandelt onderscheidenlijk behandelen, die van partijen en van hun vertegenwoordigers of gemachtigden die op de zitting zijn verschenen en van degenen die hen hebben bijgestaan, en die van de getuigen, deskundigen en tolken die op de zitting zijn verschenen.
-5. Het houdt een vermelding in van hetgeen op de zitting met betrekking tot de zaak is voorgevallen.
-6. Het wordt door de voorzitter en de griffier ondertekend. Bij verhindering van de voorzitter of de griffier wordt dit in het proces-verbaal vermeld.
-7. Aan het proces-verbaal kunnen overgelegde pleitnotities worden gehecht.
-8. De bestuursrechter kan bepalen dat de verklaring van een partij, getuige of deskundige geheel in het proces-verbaal zal worden opgenomen. In dat geval wordt de verklaring onverwijld op schrift gesteld en aan de partij, getuige of deskundige voorgelezen. Deze mag daarin wijzigingen aanbrengen, die op schrift worden gesteld en aan de partij, getuige of deskundige worden voorgelezen. De verklaring wordt door de partij, getuige of deskundige ondertekend. Heeft ondertekening niet plaats, dan wordt de reden daarvan in het proces-verbaal vermeld.
-9. De griffier die een proces-verbaal opmaakt, zendt dit aan partijen.

Art. 8:62. [Openbaarheid zitting] (8.2.5.7)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2012, 682]
-1. De zitting is openbaar.
-2. De bestuursrechter kan bepalen dat het onderzoek ter zitting geheel of gedeeltelijk zal plaatshebben met gesloten deuren:
a. in het belang van de openbare orde of de goede zeden;
b. in het belang van de veiligheid van de Staat;
c. indien de belangen van minderjarigen of de eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer van partijen dit eisen; of
d. indien openbaarheid het belang van een goede rechtspleging ernstig zou schaden.

Art. 8:63. [Horen getuigen en deskundigen] (8.2.5.8)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2001, 581;  Stb. 2012, 682]
-1. Op het horen van getuigen en deskundigen is artikel 179, tweede en derde lid, eerste volzin, van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering van overeenkomstige toepassing. Op het horen van getuigen is artikel 179, eerste lid, van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering van overeenkomstige toepassing.
-2. De bestuursrechter kan afzien van het horen van door een partij meegebrachte of opgeroepen getuigen en deskundigen indien hij van oordeel is dat dit redelijkerwijs niet kan bijdragen aan de beoordeling van de zaak.
-3. Indien een door een partij opgeroepen getuige of deskundige niet is verschenen, kan de bestuursrechter deze oproepen. In dat geval schorst de bestuursrechter het onderzoek ter zitting.

Art. 8:64. [Schorsing onderzoek ter zitting] (8.2.5.9)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2009, 570;  Stb. 2012, 682]
-1. De bestuursrechter kan het onderzoek ter zitting schorsen. Hij kan daarbij bepalen dat het vooronderzoek wordt hervat.
-2. Indien bij de schorsing geen tijdstip van de nadere zitting is bepaald, bepaalt de bestuursrechter dit zo spoedig mogelijk. De griffier doet zo spoedig mogelijk mededeling aan partijen van het tijdstip van de nadere zitting.
-3. In de gevallen waarin schorsing van het onderzoek ter zitting heeft plaatsgevonden, wordt de zaak op de nadere zitting hervat in de stand waarin zij zich bevond.
-4. De bestuursrechter kan bepalen dat het onderzoek ter zitting opnieuw wordt aangevangen.
-5. De bestuursrechter kan bepalen dat de nadere zitting achterwege blijft indien partijen daarvoor toestemming hebben gegeven. Artikel 8:57, tweede en derde lid, is van toepassing.

Art. 8:65. [Sluiting onderzoek ter zitting] (8.2.5.10)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2012, 682]
-1. De bestuursrechter sluit het onderzoek ter zitting wanneer hij van oordeel is dat het is voltooid.
-2. Voordat het onderzoek ter zitting wordt gesloten, hebben partijen het recht voor het laatst het woord te voeren.
-3. Zodra het onderzoek ter zitting is gesloten, deelt de voorzitter mee wanneer uitspraak zal worden gedaan.

AFDELING  8.2.6

Uitspraak

Art. 8:66. [Termijn uitspraak] (8.2.6.1)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT + bis;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2012, 682]
-1. Tenzij mondeling uitspraak wordt gedaan, doet de bestuursrechter binnen zes weken na de sluiting van het onderzoek schriftelijk uitspraak.
-2. In bijzondere omstandigheden kan de bestuursrechter deze termijn met ten hoogste zes weken verlengen.
-3. Van deze verlenging wordt aan partijen mededeling gedaan.

Art. 8:67. [Mondelinge uitspraak] (8.2.6.2)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT + bis;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2012, 682]
-1. De bestuursrechter kan na de sluiting van het onderzoek ter zitting onmiddellijk mondeling uitspraak doen. De uitspraak kan voor ten hoogste één week worden verdaagd onder aanzegging aan partijen van het tijdstip van de uitspraak.
-2. De mondelinge uitspraak bestaat uit de beslissing en de gronden van de beslissing.
-3. Van de mondelinge uitspraak wordt door de griffier een proces-verbaal opgemaakt.
-4. Het wordt door de voorzitter en de griffier ondertekend. Bij verhindering van de voorzitter of de griffier wordt dit in het proces-verbaal vermeld.
-5. De bestuursrechter spreekt de beslissing, bedoeld in het tweede lid, in het openbaar uit, in tegenwoordigheid van de griffier. Daarbij wordt vermeld door wie, binnen welke termijn en bij welke bestuursrechter welk rechtsmiddel kan worden aangewend.
-6. De mededeling, bedoeld in het vijfde lid, tweede volzin, wordt in het proces-verbaal vermeld.

Art. 8:68. [Heropening onderzoek] (8.2.6.3)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT + bis;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2012, 682]   •   [Jurisprudentie:  LJN AE2487]
-1. Indien de bestuursrechter van oordeel is dat het onderzoek niet volledig is geweest, kan hij het heropenen. De bestuursrechter bepaalt daarbij op welke wijze het onderzoek wordt voortgezet.  
-2. De griffier doet zo spoedig mogelijk mededeling daarvan aan partijen.

Art. 8:69. [Grondslag uitspraak; verbod van reformatio in peius] (8.2.6.4)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT + bis;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2012, 682]   •   [Jurisprudentie:  LJN AB0596;  AE3721;  AE7599]
-1. De bestuursrechter doet uitspraak op de grondslag van het beroepschrift, de overgelegde stukken, het verhandelde tijdens het vooronderzoek en het onderzoek ter zitting.
-2. De bestuursrechter vult ambtshalve de rechtsgronden aan.
-3. De bestuursrechter kan ambtshalve de feiten aanvullen.

Art. 8:70. [Strekking uitspraak] (8.2.6.5)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT + bis;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2012, 682]
De uitspraak strekt tot:
a. onbevoegdverklaring van de bestuursrechter;
b. niet-ontvankelijkverklaring van het beroep;
c. ongegrondverklaring van het beroep; of
d. gegrondverklaring van het beroep.

Art. 8:71. [Binding burgerlijke rechter aan uitspraak] (8.2.6.5a)  [Geschiedenis:  versie 1 januari 1998]   •   [Jurisprudentie:  LJN AB0950]
Voor zover uitsluitend een vordering bij de burgerlijke rechter kan worden ingesteld, wordt dit in de uitspraak vermeld. De burgerlijke rechter is aan die beslissing gebonden.

Art. 8:72. [Vernietiging bestreden besluit] (8.2.6.6)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT + bis;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2002, 53;  Stb. 2009, 264;  Stb. 2009, 570;  Stb. 2012, 682]   •   [Jurisprudentie:  LJN AA3763;  AA3943;  AA3977;  AA4021;  AA5738;  AA5881;  AA6362;  AA6935;  AA6936;  AA8506;  AA8508;  AA8511;  AA8538;  AA8680;  AA8683;  AA8926;  AB0950;  AB1019;  AB1806;  AB2276;  AB2277;  AB2485;  AB2488;  AB3076;  AD3412;  AD5014;  AD7123;  AD7718;  AD9662;  AE1887;  AE3170;  AE3713;  AE3721;  AE3731;  AE3732;  AE3802;  AE3952;  AE4538;  AE6141;  AE6365;  AE6820;  AE6822;  AE8636;  AF0905]
-1. Indien de bestuursrechter het beroep gegrond verklaart, vernietigt hij het bestreden besluit geheel of gedeeltelijk.
-2. De vernietiging van een besluit of een gedeelte van een besluit brengt vernietiging van de rechtsgevolgen van dat besluit of van het vernietigde gedeelte daarvan mee.
-3. De bestuursrechter kan bepalen dat:
a. de rechtsgevolgen van het vernietigde besluit of het vernietigde gedeelte daarvan geheel of gedeeltelijk in stand blijven; of
b. zijn uitspraak in de plaats treedt van het vernietigde besluit of het vernietigde gedeelte daarvan.
-4. De bestuursrechter kan, indien toepassing van het derde lid niet mogelijk is, het bestuursorgaan opdragen een nieuw besluit te nemen of een andere handeling te verrichten met inachtneming van zijn aanwijzingen. Daarbij kan hij:
a. bepalen dat wettelijke voorschriften over de voorbereiding van het nieuwe besluit of de andere handeling geheel of gedeeltelijk buiten toepassing blijven;
b. het bestuursorgaan een termijn stellen voor het nemen van het nieuwe besluit of het verrichten van de andere handeling.
-5. De bestuursrechter kan zo nodig een voorlopige voorziening treffen. Daarbij bepaalt hij het tijdstip waarop de voorlopige voorziening vervalt.
-6. De bestuursrechter kan bepalen dat, indien of zolang het bestuursorgaan niet voldoet aan een uitspraak, het bestuursorgaan aan een door hem aangewezen partij een in de uitspraak vast te stellen dwangsom verbeurt. De artikelen 611a, vierde lid, 611b tot en met 611d en 611g van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering zijn van overeenkomstige toepassing.

Art. 8:72a. [Vernietiging boetebeschikking]  [Geschiedenis:  MvT;  Stb. 2009, 264;  Stb. 2012, 682]
Indien de bestuursrechter een beschikking tot het opleggen van een bestuurlijke boete vernietigt, neemt hij een beslissing omtrent het opleggen van de boete en bepaalt hij dat zijn uitspraak in zoverre in de plaats treedt van de vernietigde beschikking.

Art. 8:73. [Schadevergoeding] (8.2.6.7)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT + bis;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2009, 264;  Stb. 2012, 682;  Stb. 2013, 50]   •   [Jurisprudentie:  LJN AA3468;  AA3543;  AA6778;  AA6935;  AB0578;  AB3333;  AD5912;  AD7718;  AE0174;  AE6057]
-1. Indien de bestuursrechter het beroep gegrond verklaart, kan hij, indien daarvoor gronden zijn, op verzoek van een partij het bestuursorgaan veroordelen tot vergoeding van de schade die die partij lijdt.
-2. Indien de bestuursrechter de omvang van de schadevergoeding bij zijn uitspraak niet of niet volledig kan vaststellen, bepaalt hij in zijn uitspraak dat ter voorbereiding van een nadere uitspraak daarover het onderzoek wordt heropend. De bestuursrechter bepaalt daarbij op welke wijze het onderzoek wordt voortgezet.

Art. 8:73a. [Schadevergoeding bij intrekking beroep]  [Geschiedenis:  MvT;  Stb. 2002, 53;  Stb. 2009, 264;  Stb. 2012, 682;  Stb. 2013, 50]
-1. In geval van intrekking van het beroep omdat het bestuursorgaan geheel of gedeeltelijk aan de indiener van het beroepschrift is tegemoet gekomen, kan de bestuursrechter, op verzoek van de indiener, het bestuursorgaan bij afzonderlijke uitspraak met toepassing van artikel 8:73 veroordelen tot vergoeding van de schade die de verzoeker lijdt. Het verzoek wordt gedaan tegelijk met de intrekking van het beroep. Indien aan dit vereiste niet is voldaan, wordt het verzoek niet-ontvankelijk verklaard.
-2. De bestuursrechter stelt de verzoeker zo nodig in de gelegenheid het verzoek schriftelijk toe te lichten en stelt het bestuursorgaan in de gelegenheid een verweerschrift in te dienen. Hij stelt hiervoor termijnen vast. Indien het verzoek mondeling wordt gedaan, kan de bestuursrechter bepalen dat het toelichten van het verzoek en het voeren van verweer onmiddellijk mondeling geschieden.
-3. Indien het toelichten van het verzoek en het voeren van verweer mondeling zijn geschied, sluit de bestuursrechter het onderzoek. In de overige gevallen zijn de afdelingen 8.2.4 en 8.2.5 van overeenkomstige toepassing.
 
 

Art. 8:74. [Vergoeding griffierecht] (8.2.6.8)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2009, 264;  Stb. 2009, 265;  Stb. 2012, 682]   •   [Jurisprudentie:  LJN AA3611;  AA3687;  AD5103]
-1. Indien de bestuursrechter het beroep gegrond verklaart, houdt de uitspraak tevens in dat aan de indiener van het beroepschrift het door hem betaalde griffierecht wordt vergoed door het bestuursorgaan.
-2. In de overige gevallen kan de uitspraak inhouden dat het betaalde griffierecht door het bestuursorgaan geheel of gedeeltelijk wordt vergoed.

Art. 8:75. [Proceskostenveroordeling] (8.2.6.9)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT + bis;  Stb. 1995, 250;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2001, 581;  Stb. 2002, 55 + bis;  Stb. 2009, 264;  Stb. 2010, 715;  Stb. 2012, 682]   •   [Jurisprudentie:  LJN AA3687;  AB1315;  AB2488;  AE3721]
-1. De bestuursrechter is bij uitsluiting bevoegd een partij te veroordelen in de kosten die een andere partij in verband met de behandeling van het beroep bij de bestuursrechter en van het bezwaar of van het administratief beroep redelijkerwijs heeft moeten maken. De artikelen 7:15, tweede tot en met vierde lid, en 7:28, tweede, vierde en vijfde lid, zijn van toepassing. Een natuurlijk persoon kan slechts in de kosten worden veroordeeld in geval van kennelijk onredelijk gebruik van procesrecht. Bij algemene maatregel van bestuur worden nadere regels gesteld over de kosten waarop een veroordeling als bedoeld in de eerste volzin uitsluitend betrekking kan hebben en over de wijze waarop bij de uitspraak het bedrag van de kosten wordt vastgesteld. [Bpb]
-2. In geval van een veroordeling in de kosten ten behoeve van een partij aan wie ter zake van het beroep bij de bestuursrechter, het bezwaar of het administratief beroep een toevoeging is verleend krachtens de Wet op de rechtsbijstand, wordt het bedrag van de kosten betaald aan de rechtsbijstandverlener. De rechtsbijstandverlener stelt de belanghebbende zoveel mogelijk schadeloos voor de door deze voldane eigen bijdrage. De rechtsbijstandverlener doet aan de Raad voor rechtsbijstand opgave van een kostenvergoeding door het bestuursorgaan.

Art. 8:75a. [Proceskostenveroordeling bij intrekking beroep]  [Geschiedenis:  Stb. 1995, 250;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2002, 53;  Stb. 2013, 50]
-1. In geval van intrekking van het beroep omdat het bestuursorgaan geheel of gedeeltelijk aan de indiener van het beroepschrift is tegemoet gekomen, kan het bestuursorgaan op verzoek van de indiener bij afzonderlijke uitspraak met toepassing van artikel 8:75 in de kosten worden veroordeeld. Het verzoek wordt gedaan tegelijk met de intrekking van het beroep. Indien aan dit vereiste niet is voldaan, wordt het verzoek niet-ontvankelijk verklaard.
-2. Artikel 8:73a, tweede en derde lid, is van overeenkomstige toepassing.

Art. 8:76. [Executoriale titel vergoeding schade, griffierecht of proceskosten] (8.2.6.10)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT + bis;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2009, 264;  Stb. 2013, 50]
Voor zover een uitspraak strekt tot vergoeding van schade, griffierecht of proceskosten als bedoeld in de artikelen 8:73, 8:73a, 8:74, 8:75, 8:75a, 8:82, vierde lid, of artikel 8:87, derde lid, levert zij een executoriale titel op, die met toepassing van de voorschriften van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering kan worden ten uitvoer gelegd.

Art. 8:77. [Vereisten schriftelijke uitspraak] (8.2.6.12)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT + bis;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2012, 682]
-1. De schriftelijke uitspraak vermeldt:
a. de namen van partijen en van hun vertegenwoordigers of gemachtigden;
b. de gronden van de beslissing;
c. de beslissing;
d. de naam van de rechter of de namen van de rechters die de zaak heeft onderscheidenlijk hebben behandeld;
e. de dag waarop de beslissing is uitgesproken; en
f. door wie, binnen welke termijn en bij welke bestuursrechter welk rechtsmiddel kan worden aangewend.
-2. Indien de uitspraak strekt tot gegrondverklaring van het beroep, wordt in de uitspraak vermeld welke geschreven of ongeschreven rechtsregel of welk algemeen rechtsbeginsel geschonden wordt geoordeeld.
-3. De uitspraak wordt ondertekend door de voorzitter en de griffier. Bij verhindering van de voorzitter of de griffier wordt dit in de uitspraak vermeld.

Art. 8:78. [Openbaarmaking beslissing] (8.2.6.13)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT + bis;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2012, 682]
De bestuursrechter spreekt de beslissing, bedoeld in artikel 8:77, eerste lid, onderdeel c, in het openbaar uit, in tegenwoordigheid van de griffier.

Art. 8:79. [Toezending en verkrijging afschrift uitspraak] (8.2.6.14)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT + bis;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2012, 682]
-1. Binnen twee weken na de dagtekening van de uitspraak zendt de griffier kosteloos een afschrift van de uitspraak of van het proces-verbaal van de mondelinge uitspraak aan partijen.
-2. Anderen dan partijen kunnen afschriften of uittreksels van de uitspraak of van het proces-verbaal van de mondelinge uitspraak verkrijgen. Met betrekking tot de kosten is het bij en krachtens de Wet tarieven in strafzaken bepaalde van overeenkomstige toepassing.
-3. In afwijking van het tweede lid verstrekt de griffier, indien de uitspraak betrekking heeft op de toepassing van de artikelen 101 of 102 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, overeenkomstig artikel 15, tweede lid, van de in artikel 8:45, vierde lid, genoemde verordening onverwijld en kosteloos een afschrift van de uitspraak of van het proces-verbaal van de mondelinge uitspraak aan de Europese Commissie. De verstrekking geschiedt door tussenkomst van de Raad voor de rechtspraak, tenzij het een uitspraak van de Hoge Raad of van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State betreft.

Art. 8:80. [Bekendmaking uitspraak] (8.2.6.15)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT + bis;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2012, 682]
Indien de bestuursrechter bepaalt dat zijn uitspraak in de plaats treedt van het vernietigde besluit, wordt de uitspraak bovendien overeenkomstig de voor dat besluit voorgeschreven wijze bekendgemaakt door het bevoegde bestuursorgaan.

AFDELING  8.2.7

Tussenuitspraak

Art. 8:80a. [Vereisten tussenuitspraak]  [Geschiedenis:  MvT;  Stb. 2009, 570;  Stb. 2012, 682]
-1. Als de bestuursrechter artikel 8:51a toepast, doet hij een tussenuitspraak.
-2. De tussenuitspraak vermeldt zoveel mogelijk op welke wijze het gebrek kan worden hersteld.
-3. De artikelen 8:72, vierde lid, tweede volzin, aanhef en onder a, 8:77, 8:78, 8:79 en 8:119 zijn van overeenkomstige toepassing.

Art. 8:80b. [Tijdstip tussenuitspraak | Voorlopige voorziening]  [Geschiedenis:  MvT;  Stb. 2009, 570;  Stb. 2012, 682]
-1. De bestuursrechter kan de tussenuitspraak ook doen voordat partijen zijn uitgenodigd om op een zitting van de bestuursrechter te verschijnen.
-2. De bestuursrechter kan de tussenuitspraak ook mondeling doen. Artikel 8:67, tweede tot en met vijfde lid, is van overeenkomstige toepassing.
-3. De bestuursrechter kan zo nodig een voorlopige voorziening treffen. In dat geval bepaalt hij wanneer de voorlopige voorziening vervalt.
-4. De voorlopige voorziening als bedoeld in het derde lid vervalt in ieder geval zodra:
a. het beroep is ingetrokken; of 
b. de bestuursrechter uitspraak als bedoeld in artikel 8:66, eerste lid, heeft gedaan, tenzij bij die uitspraak een ander tijdstip is bepaald.

TITEL  8.3

Voorlopige voorziening en onmiddellijke uitspraak in de hoofdzaak

Art. 8:81. [Verzoek voorlopige voorziening] (8.3.1)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT + bis;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2001, 584;  Stb. 2002, 53;  Stb. 2012, 682]   •   [Jurisprudentie:  LJN AA3567:  AA4136;  AD8380;  AU0687]
-1. Indien tegen een besluit bij de bestuursrechter beroep is ingesteld dan wel, voorafgaand aan een mogelijk beroep bij de bestuursrechter, bezwaar is gemaakt of administratief beroep is ingesteld, kan de voorzieningenrechter van de bestuursrechter die bevoegd is of kan worden in de hoofdzaak, op verzoek een voorlopige voorziening treffen indien onverwijlde spoed, gelet op de betrokken belangen, dat vereist.
-2. Indien bij de bestuursrechter beroep is ingesteld, kan een verzoek om voorlopige voorziening worden gedaan door een partij in de hoofdzaak.
-3. Indien voorafgaand aan een mogelijk beroep bij de bestuursrechter bezwaar is gemaakt of administratief beroep is ingesteld, kan een verzoek om voorlopige voorziening worden gedaan door de indiener van het bezwaarschrift, onderscheidenlijk door de indiener van het beroepschrift of door de belanghebbende die geen recht heeft tot het instellen van administratief beroep.
-4. De artikelen 6:4, derde lid, 6:5, 6:6, 6:14, 6:15, 6:17, 6:19 en 6:21 zijn van overeenkomstige toepassing. De indiener van het verzoekschrift die bezwaar heeft gemaakt dan wel beroep heeft ingesteld, legt daarbij een afschrift van het bezwaar- of beroepschrift over.
-5. Indien een verzoek om voorlopige voorziening is gedaan nadat bezwaar is gemaakt of administratief beroep is ingesteld en op dit bezwaar of beroep wordt beslist voordat de zitting heeft plaatsgevonden, wordt de verzoeker in de gelegenheid gesteld beroep bij de bestuursrechter in te stellen. Het verzoek om voorlopige voorziening wordt gelijkgesteld met een verzoek dat wordt gedaan hangende het beroep bij de bestuursrechter.

Art. 8:82. [Griffierecht] (8.3.2)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT + bis;  Stb. 1995, 250;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2001, 584;  Stb. 2009, 264;  Stb. 2012, 682]
-1. Van de verzoeker wordt door de griffier een griffierecht geheven.
-2. Het griffierecht is gelijk aan het griffierecht dat de verzoeker ten tijde van de indiening van het verzoek voor de hoofdzaak verschuldigd is of zou zijn.
-3. Artikel 8:41, derde tot en met zesde lid, is van overeenkomstige toepassing, met dien verstande dat de termijn voor de bijschrijving of storting van het griffierecht twee weken bedraagt. De voorzieningenrechter kan een kortere termijn stellen.
-4. De griffier betaalt het griffierecht terug indien het verzoek wordt ingetrokken:
a. omdat het bestuursorgaan aan de voorzieningenrechter schriftelijk heeft medegedeeld de uitvoering van het bestreden besluit tijdens de procedure over de hoofdzaak op te schorten; of
b. omdat de belanghebbende tot wie het bestreden besluit is gericht, aan de voorzieningenrechter schriftelijk heeft medegedeeld de gevraagde voorlopige maatregelen te zullen nemen.
-5. De uitspraak kan inhouden dat het betaalde griffierecht door het bestuursorgaan geheel of gedeeltelijk wordt vergoed.
-6. In andere gevallen kan het bestuursorgaan het betaalde griffierecht geheel of gedeeltelijk vergoeden.

Art. 8:83. [Procedure] (8.3.3)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT + bis;  Stb. 1995, 250;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2001, 584;  Stb. 2012, 682]
-1. Partijen worden zo spoedig mogelijk uitgenodigd om op een in de uitnodiging te vermelden plaats en tijdstip op een zitting te verschijnen. Binnen een door de voorzieningenrechter te bepalen termijn zendt het bestuursorgaan de op de zaak betrekking hebbende stukken aan hem. De artikelen 8:45, vierde tot en met zesde lid, en 8:45a zijn van overeenkomstige toepassing, met dien verstande dat de voorzieningenrechter kan bepalen dat de in deze artikelen bedoelde zienswijzen mondeling ter zitting naar voren worden gebracht. Artikel 8:58 is van overeenkomstige toepassing, met dien verstande dat tot één dag vóór de zitting nadere stukken kunnen worden ingediend. De artikelen 8:59, 8:60, 8:60a, tweede lid, en 8:61 tot en met 8:65 zijn van overeenkomstige toepassing, met dien verstande dat getuigen en deskundigen kunnen worden meegebracht of opgeroepen zonder dat de in artikel 8:60, vierde lid, eerste volzin, bedoelde mededeling is gedaan.
-2. Indien administratief beroep is ingesteld, wordt het beroepsorgaan eveneens uitgenodigd om op de zitting te verschijnen. Het beroepsorgaan wordt in de gelegenheid gesteld ter zitting een uiteenzetting over de zaak te geven.
-3. Indien de voorzieningenrechter kennelijk onbevoegd is of het verzoek kennelijk niet-ontvankelijk, kennelijk ongegrond of kennelijk gegrond is, kan de voorzieningenrechter uitspraak doen zonder toepassing van het eerste lid.
-4. Indien onverwijlde spoed dat vereist en partijen daardoor niet in hun belangen worden geschaad, kan de voorzieningenrechter ook in andere gevallen uitspraak doen zonder toepassing van het eerste lid.

Art. 8:84. [Strekking uitspraak] (8.3.4)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT + bis;  Stb. 1995, 250;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2001, 584;  Stb. 2012, 682]   •   [Jurisprudentie:  LJN AF1533;  AF1552]
-1. De voorzieningenrechter doet zo spoedig mogelijk schriftelijk of mondeling uitspraak.
-2. De uitspraak strekt tot:
a. onbevoegdverklaring van de voorzieningenrechter;
b. niet-ontvankelijkverklaring van het verzoek;
c. afwijzing van het verzoek; of
d. gehele of gedeeltelijke toewijzing van het verzoek.
-3. De voorzieningenrechter kan aan de gehele of gedeeltelijke toewijzing van het verzoek de voorwaarde verbinden dat de indiener van het verzoekschrift financiële zekerheid stelt ten behoeve van de rechtspersoon waartoe het bestuursorgaan behoort.
-4. De griffier zendt onverwijld een afschrift van de uitspraak of van het proces-verbaal van de mondelinge uitspraak kosteloos aan partijen.
-5. De artikelen 8:67, tweede tot en met vijfde lid, 8:68, 8:69, 8:72, vierde lid, tweede volzin, aanhef en onder b, en zesde lid, 8:75, 8:75a, 8:76, 8:77, eerste en derde lid, 8:78, 8:79, tweede en derde lid, en 8:80 zijn van overeenkomstige toepassing.

Art. 8:85. [Verval voorlopige voorziening] (8.3.7)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT + bis;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2001, 584;  Stb. 2012, 682]   •   [Jurisprudentie:  LJN AB1608]
-1. De voorzieningenrechter kan in zijn uitspraak bepalen wanneer de voorlopige voorziening vervalt.
-2. De voorlopige voorziening vervalt in ieder geval zodra:
a. de termijn voor het instellen van beroep bij de bestuursrechter tegen het besluit dat op bezwaar of in administratief beroep is genomen, ongebruikt is verstreken;
b. het bezwaar of het beroep is ingetrokken; of
c. de bestuursrechter uitspraak heeft gedaan.

Art. 8:86. [Uitspraak in de hoofdzaak] (8.3.8)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT + bis;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2001, 584;  Stb. 2012, 682]   •   [Jurisprudentie:  LJN AA3555;  AA3717;  AA5019]   •   [Jurisprudentie:  LJN AA6725;  AB0226;  AB1608;  AE1901;  AU0687]
-1. Indien het verzoek wordt gedaan indien beroep bij de bestuursrechter is ingesteld en de voorzieningenrechter van oordeel is dat na de zitting, bedoeld in artikel 8:83, eerste lid, nader onderzoek redelijkerwijs niet kan bijdragen aan de beoordeling van de zaak, kan hij onmiddellijk uitspraak doen in de hoofdzaak.
-2. Indien de bestuursrechter in eerste en hoogste aanleg uitspraak doet, kan het eerste lid slechts worden toegepast indien partijen daarvoor toestemming hebben gegeven.
-3. Partijen worden in de uitnodiging, bedoeld in artikel 8:83, eerste lid, gewezen op de bevoegdheid, bedoeld in het eerste lid, en indien de bestuursrechter in eerste en hoogste aanleg uitspraak doet, tevens op de voorwaarde, bedoeld in het tweede lid.

Art. 8:87. [Opheffing en wijziging voorlopige voorziening] (8.3.8a)  [Geschiedenis:  Stb. 1995, 250;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2001, 584;  Stb. 2009, 264;  Stb. 2012, 682]
-1. De voorzieningenrechter kan, ook ambtshalve, een voorlopige voorziening opheffen of wijzigen, ook als zij is getroffen met toepassing van artikel 8:72, vijfde lid.
-2. De artikelen 8:81, tweede, derde en vierde lid, en 8:82 tot en met 8:86 zijn van overeenkomstige toepassing. Indien voorafgaand aan een mogelijk beroep bij de bestuursrechter bezwaar is gemaakt of administratief beroep is ingesteld, kan een verzoek om opheffing of wijziging eveneens worden gedaan door een belanghebbende die door de voorlopige voorziening rechtstreeks in zijn belang wordt getroffen, door het bestuursorgaan of door het beroepsorgaan.
-3. Indien een verzoek om opheffing of wijziging is gedaan door het bestuursorgaan of het beroepsorgaan en het verzoek geheel of gedeeltelijk wordt toegewezen, kan de uitspraak inhouden dat het betaalde griffierecht door de griffier aan het bestuursorgaan wordt terugbetaald.

TITEL  8.4

Schadevergoeding

TITEL  8.5

Hoger beroep

Art. 8:104. [Instelling hoger beroep; uitsluiting hogerberoepsrecht]  [Geschiedenis:  Stb. 2012, 682;  Stb. 2013, 50]
-1. Een belanghebbende en het bestuursorgaan kunnen hoger beroep instellen tegen:
a. een uitspraak als bedoeld in artikel 8:66, eerste lid, of artikel 8:67, eerste lid, van de rechtbank; en
b. een uitspraak als bedoeld in artikel 8:86, eerste lid, van de voorzieningenrechter van de rechtbank.
-2. Geen hoger beroep kan worden ingesteld tegen:
a. een uitspraak van de rechtbank na toepassing van artikel 8:54, eerste lid;
b. een uitspraak van de rechtbank als bedoeld in artikel 8:54a, tweede lid;
c. een uitspraak van de rechtbank als bedoeld in artikel 8:55, zevende lid;
d. een uitspraak van de voorzieningenrechter als bedoeld in artikel 8:84, eerste lid;
e. een uitspraak van de voorzieningenrechter als bedoeld in artikel 8:75a, eerste lid, in verband met artikel 8:84, vijfde lid; en
f. een uitspraak van de voorzieningenrechter als bedoeld in artikel 8:87.
-3. Tegelijkertijd met het hoger beroep tegen de in het eerste lid bedoelde uitspraak kan hoger beroep worden ingesteld tegen:
a. een tussenuitspraak als bedoeld in artikel 8:80a; of
b. een andere beslissing van de rechtbank.
-4. Geen hoger beroep kan worden ingesteld tegen de voorlopige voorziening, bedoeld in artikel 8:72, vijfde lid.

Art. 8:105. [Bevoegde hogerberoepsrechter]  [Geschiedenis:  Stb. 2012, 682;  Stb. 2013, 50]
Het hoger beroep wordt ingesteld bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State, tenzij een andere hogerberoepsrechter bevoegd is ingevolge hoofdstuk 4 van de bij deze wet behorende Bevoegdheidsregeling bestuursrechtspraak dan wel ingevolge een ander wettelijk voorschrift.

Art. 8:108. [Schakelbepalingen hoger beroep]  [Geschiedenis:  Stb. 2012, 682;  Stb. 2013, 50]
-1. Voor zover in deze titel niet anders is bepaald, zijn op het hoger beroep de titels 8.1 tot en met 8.3 van overeenkomstige toepassing, met uitzondering van de artikelen 8:1 tot en met 8:10, 8:41, tweede lid, en 8:74.
-2. Indien hoger beroep kan worden ingesteld bij een gerechtshof, is voorts hoofdstuk V van de Algemene wet inzake rijksbelastingen van toepassing.

Art. 8:109. [Griffierecht]  [Geschiedenis: Stcrt. 2012, 26652;  Stb. 2012, 682]
-1. Het griffierecht voor het hoger beroep bedraagt:
a. €|118,00 indien door een natuurlijk persoon hoger beroep is ingesteld tegen een uitspraak omtrent een besluit als omschreven in de bij deze wet behorende Regeling verlaagd griffierecht;
b. €|239,00 indien door een natuurlijk persoon hoger beroep is ingesteld tegen een uitspraak omtrent een ander besluit; of
c. €|478,00 als anders dan door een natuurlijk persoon hoger beroep is ingesteld.
-2. Indien het bestuursorgaan hoger beroep heeft ingesteld en de aangevallen uitspraak in stand blijft, wordt van het bestuursorgaan een griffierecht geheven dat gelijk is aan het in het eerste lid, onderdeel c, genoemde bedrag.

1. Treedt in werking op een nader te bepalen tijdstip, red.

Art. 8:118. [Proceskostenveroordeling bij intrekking hoger beroep bestuursorgaan]  [Geschiedenis:  Stb. 2012, 682;  Stb. 2013, 50]
-1. In geval van intrekking van het hoger beroep door het bestuursorgaan kan het bestuursorgaan op verzoek van een partij bij afzonderlijke uitspraak met overeenkomstige toepassing van artikel 8:75 in de kosten worden veroordeeld.
-2. Indien het hoger beroep mondeling wordt ingetrokken, wordt het verzoek door de partij die daarbij aanwezig is mondeling gedaan, tegelijk met de intrekking van het hoger beroep. Indien aan dit vereiste niet is voldaan, is het verzoek niet-ontvankelijk.
-3. Indien het hoger beroep schriftelijk wordt ingetrokken, wordt het verzoek schriftelijk gedaan. In dat geval zijn de artikelen 6:5 tot en met 6:9, 6:11, 6:14, 6:15, 6:17 en 6:21 van overeenkomstige toepassing.
-4. Artikel 8:73a, tweede en derde lid, is van overeenkomstige toepassing.

TITEL  8.6

Herziening

Art. 8:119. [Herziening uitspraak] (8.4.1)  [Geschiedenis:  VvW;  MvT;  versie 1 januari 1998;  Stb. 2012, 682 + bis]   •   [Jurisprudentie:  LJN AA3555;  AT0309]
-1. De bestuursrechter kan op verzoek van een partij een onherroepelijk geworden uitspraak herzien op grond van feiten of omstandigheden die:
a. hebben plaatsgevonden vóór de uitspraak;
b. bij de indiener van het verzoekschrift vóór de uitspraak niet bekend waren en redelijkerwijs niet bekend konden zijn; en
c. waren zij bij de bestuursrechter eerder bekend geweest, tot een andere uitspraak zouden hebben kunnen leiden.
-2. Hoofdstuk 6, titel 8.1, met uitzondering van afdeling 8.1.1 en artikel 8:13, titel 8.2, met uitzondering van artikel 8:41, tweede lid, titel 8.3 en titel 8.5, met uitzondering van artikel 8:109, zijn voor zover nodig van overeenkomstige toepassing.
-3. Het griffierecht is gelijk aan het griffierecht dat ten tijde van de indiening van het verzoek verschuldigd zou zijn geweest voor het beroep of hoger beroep dat heeft geleid tot de uitspraak waarvan herziening wordt gevraagd.
-4. Indien de uitspraak wordt herzien, betaalt de griffier het griffierecht terug.